Τετραήμερη εργασία: Πώς πέτυχε σε χώρες που την εφαρμόζουν – Τα οφέλη για εργαζόμενους και εταιρείες

Το μοντέλο του μειωμένου χρόνου απασχόλησης βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της διεθνούς συζήτησης, καθώς αρκετές χώρες το έχουν δοκιμάσει πιλοτικά, ενώ άλλες έχουν ήδη προχωρήσει σε θεσμική εφαρμογή του.

Τα στοιχεία από επιχειρήσεις και εργαζόμενους δείχνουν ότι, όπου μπορεί να εφαρμοστεί, η νέα οργάνωση του χρόνου εργασίας μπορεί να έχει θετικά αποτελέσματα τόσο για την παραγωγικότητα όσο και για την ποιότητα ζωής, χωρίς πάντως να παρουσιάζεται ως λύση για όλα τα δομικά προβλήματα της απασχόλησης.

Η διεθνής εμπειρία και η στάση της Ελλάδας

Η τετραήμερη εργασία καταλαμβάνει ολοένα και μεγαλύτερο χώρο στον δημόσιο διάλογο, καθώς τα παραδείγματα χωρών που την εφάρμοσαν ή τη δοκίμασαν έχουν τροφοδοτήσει τη συζήτηση για τη σχέση εργασίας και ελεύθερου χρόνου.

Στην Ελλάδα, η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη απορρίπτει το μέτρο, προβάλλοντας αντεπιχειρήματα τα οποία, σύμφωνα με όσα αναφέρει ο ΣΚΑΪ, έχουν αντικρουστεί από διεθνή πρότυπα εφαρμογής αυτής της νέας μορφής οργάνωσης της εργασίας.

Η εικόνα που προκύπτει από τις έρευνες δεν περιορίζεται μόνο στην πλευρά των εργαζομένων. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι επιχειρήσεις που συμμετείχαν σε πιλοτικά προγράμματα κατέγραψαν σταθερή ή και βελτιωμένη παραγωγικότητα.

Η Ισλανδία ως βασικό παράδειγμα μειωμένου ωραρίου

Η Ισλανδία θεωρείται μία από τις χώρες που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή της εφαρμογής μειωμένου εβδομαδιαίου ωραρίου. Την περίοδο 2015-2019 υλοποίησε δύο μεγάλης κλίμακας δοκιμαστικά προγράμματα, με εβδομαδιαία εργασία 35 έως 36 ωρών και χωρίς μείωση αποδοχών.

Στα προγράμματα συμμετείχαν 2.500 εργαζόμενοι, δηλαδή πάνω από το 1% του συνολικού ενεργού πληθυσμού της χώρας. Τα αποτελέσματα αναλύθηκαν στο πλαίσιο κοινού προγράμματος του Ινστιτούτου Autonomy και του ερευνητικού οργανισμού Association for Sustainability and Democracy στην Ισλανδία.

Η ανάλυση έδειξε σημαντικά οφέλη για εργαζόμενους και επιχειρήσεις. Η παραγωγικότητα και η παροχή υπηρεσιών είτε διατηρήθηκαν στα ίδια επίπεδα είτε βελτιώθηκαν στην πλειονότητα των χώρων εργασίας που συμμετείχαν.

Παράλληλα, καταγράφηκε θεαματική βελτίωση στην ευημερία των εργαζομένων, σε δείκτες που αφορούν το άγχος, την επαγγελματική εξουθένωση, την υγεία και την ισορροπία ανάμεσα στην επαγγελματική και την προσωπική ζωή.

Τι έδειξε η δοκιμή στη Βρετανία

Στη Βρετανία, μετά τη μεγάλη δοκιμή του 2022, η συντριπτική πλειονότητα των εταιρειών που συμμετείχαν αποφάσισε να διατηρήσει το μέτρο σε μόνιμη βάση. Το ποσοστό αυτό έφτασε το 92%.

Σύμφωνα με μελέτη του Πανεπιστημίου του Cambridge, τα αποτελέσματα κατέγραψαν μείωση 71% στα επίπεδα burnout, καθώς και 65% λιγότερες αναρρωτικές άδειες.

Για τις επιχειρήσεις, η εικόνα δεν ήταν αρνητική. Αντίθετα, καταγράφηκε οριακή αύξηση εσόδων, κατά 1,4% κατά μέσο όρο.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης πτώση 57% στον αριθμό των εργαζομένων που αποχώρησαν από τις εταιρείες που συμμετείχαν, σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους.

Το βελγικό μοντέλο χωρίς μείωση ωρών

Το Βέλγιο έχει θεσπίσει από το 2022 την τετραήμερη εργασία, δίνοντας στους εργαζόμενους που το επιθυμούν το δικαίωμα να εργάζονται τέσσερις ημέρες την εβδομάδα.

Ωστόσο, το βελγικό μοντέλο διαφοροποιείται από άλλες εφαρμογές, καθώς δεν συνεπάγεται μείωση των συνολικών ωρών εργασίας. Οι εργαζόμενοι εξακολουθούν να απασχολούνται τις ίδιες ώρες, απλώς σε λιγότερες ημέρες μέσα στην εβδομάδα.

Μελέτες δείχνουν ότι το συγκεκριμένο πλαίσιο μπορεί να βελτιώσει την ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Παράλληλα, όμως, η υιοθέτησή του προχωρά με αργούς ρυθμούς.

Ένας από τους λόγους είναι ότι αρκετοί εργαζόμενοι θεωρούν εξουθενωτική την εργασία 10 ωρών την ημέρα, ακόμη και όταν αυτή κατανέμεται σε τέσσερις ημέρες την εβδομάδα.

Η Ιαπωνία και τα στοιχεία από τη Microsoft Japan

Στην Ιαπωνία, η κυβέρνηση εφάρμοσε το 2025 την τετραήμερη εργασία σε 160.000 υπαλλήλους, με στόχο τη μείωση των θανάτων που συνδέονται με την υπερεργασία.

Η χώρα είχε ήδη ένα προηγούμενο σημαντικό παράδειγμα εφαρμογής του μοντέλου, μέσα από τη Microsoft Japan, η οποία το καλοκαίρι του 2019 δοκίμασε τετραήμερη εργασία χωρίς μείωση μισθού.

Τα αποτελέσματα εκείνης της εφαρμογής έδειξαν αύξηση της παραγωγικότητας των εργαζομένων κατά 40%.

Παράλληλα, η εταιρεία πέτυχε μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας κατά σχεδόν 23%, στοιχείο που συνδέθηκε με τη διαφορετική οργάνωση του χρόνου λειτουργίας.

Τα προγράμματα σε Ισπανία και Πορτογαλία

Η Ισπανία και η Πορτογαλία εφαρμόζουν κυβερνητικά επιδοτούμενα προγράμματα τετραήμερης εργασίας, εντάσσοντας το μοντέλο σε οργανωμένες πιλοτικές παρεμβάσεις.

Στην Πορτογαλία, το 95% των εταιρειών που συμμετείχαν αξιολόγησε θετικά την εμπειρία. Παράλληλα, το burnout στους εργαζόμενους μειώθηκε σχεδόν στο μισό, από 70% σε 36%.

Στην Ισπανία, η πιλοτική εφαρμογή της τετραήμερης εβδομάδας εργασίας συνδέθηκε με καλύτερη υγεία των εργαζομένων.

Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, στην ισπανική περίπτωση καταγράφηκε επίσης μείωση της ρύπανσης, στοιχείο που προστίθεται στα συμπεράσματα για τις ευρύτερες επιπτώσεις του μέτρου.

Τα συμπεράσματα από τις χώρες που το δοκίμασαν

Τα διεθνή παραδείγματα δείχνουν ότι η τετραήμερη εργασία δεν εφαρμόζεται παντού με τον ίδιο τρόπο. Άλλες χώρες δοκίμασαν πραγματική μείωση ωραρίου χωρίς μείωση αποδοχών, ενώ άλλες επέλεξαν συμπίεση των ίδιων ωρών σε λιγότερες ημέρες.

Παρά τις διαφορές, τα διαθέσιμα στοιχεία από την Ισλανδία, τη Βρετανία, την Ιαπωνία, την Πορτογαλία και την Ισπανία καταγράφουν οφέλη που αφορούν την ευημερία των εργαζομένων, τη μείωση της επαγγελματικής εξουθένωσης και, σε αρκετές περιπτώσεις, τη διατήρηση ή βελτίωση της παραγωγικότητας.