Ανώτατη εκπαίδευση και έρευνα: Η πρόταση των πανεπιστημιακών για ενιαία εθνική στρατηγική

Στην παρέμβασή της, η Συνεργασία Πανεπιστημιακών επισημαίνει ότι η επιτυχία ενός τέτοιου εγχειρήματος δεν εξαρτάται μόνο από διοικητικές αλλαγές, αλλά κυρίως από πολιτικό σχεδιασμό, σταθερή χρηματοδότηση, θεσμικές αναδιαρθρώσεις και ουσιαστική σύνδεση της έρευνας με το Δημόσιο Πανεπιστήμιο. Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στην ανάγκη αντιμετώπισης του κατακερματισμού του ερευνητικού ιστού, στην ενίσχυση των πανεπιστημίων με προσωπικό και πόρους, καθώς και στη διαμόρφωση μιας συνεκτικής εθνικής στρατηγικής για την έρευνα.

Αναλυτικά η ανακοίνωση από τη Συνεργασία Πανεπιστημιακών:

Για τον Ενιαίο Χώρο Ανώτατης Εκπαίδευσης και Έρευνας (ΕΧΑΕΕ)

Από την ίδρυσή της, η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΩΝ υποστηρίζει σταθερά τη θεσμοθέτηση του Ενιαίου Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης και Έρευνας (ΕΧΑΕΕ), υπό σαφείς και ουσιαστικές προϋποθέσεις. Θεωρούμε ότι η συγκρότηση του ΕΧΑΕΕ συνιστά στρατηγική αναγκαιότητα για τη χώρα, καθώς μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση ενός συνεκτικού, αποδοτικού και διεθνώς ανταγωνιστικού οικοσυστήματος παραγωγής, διάχυσης και αξιοποίησης της γνώσης και της καινοτομίας. Υπό τις κατάλληλες προϋποθέσεις, ο ΕΧΑΕΕ έχει τη δυνατότητα να λειτουργήσει ως καταλύτης για την ουσιαστική αναβάθμιση των Δημόσιων Πανεπιστημίων και των Ερευνητικών Κέντρων, ενισχύοντας παράλληλα τον εκσυγχρονισμό των ερευνητικών υποδομών της χώρας.

Η επιτυχής υλοποίηση ενός τέτοιου εγχειρήματος προϋποθέτει παρεμβάσεις τόσο σε πολιτικό όσο και σε θεσμικό επίπεδο. Απαιτείται στρατηγικός σχεδιασμός, αλλά και αναδιοργάνωση των φορέων προώθησης και χρηματοδότησης της έρευνας. Πρωτίστως, όμως, είναι αναγκαία η αντιμετώπιση του κατακερματισμού που χαρακτηρίζει σήμερα τον ερευνητικό ιστό της χώρας, με πληθώρα Κέντρων, Ινστιτούτων και Εργαστηρίων, εντός και εκτός των Πανεπιστημίων, χωρίς επαρκή διασύνδεση και συνέργειες. Η ουσιαστική σύνδεση της Ανώτατης Εκπαίδευσης με την Έρευνα μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από τολμηρές και στοχευμένες αναδιαρθρώσεις των υφιστάμενων δομών. Οι αναδιαρθρώσεις αυτές οφείλουν να έχουν ως κεντρικό πυλώνα το Δημόσιο Πανεπιστήμιο, καθώς η Έρευνα δεν μπορεί να είναι αποκομμένη από την εκπαιδευτική διαδικασία, αλλά πρέπει να ενσωματώνεται οργανικά σε αυτήν, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση νέων επιστημόνων και στην παραγωγή πρωτογενούς γνώσης.

Σε ό,τι αφορά τη δημιουργία ενιαίου Υπουργείου Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας, η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΩΝ θεωρεί ότι αυτή δεν συνιστά από μόνη της ούτε μονόδρομο ούτε αναγκαία προϋπόθεση για την επίτευξη των παραπάνω στόχων. Η ενοποίηση της στρατηγικής και των πολιτικών για την εκπαίδευση και την έρευνα μπορεί να επιτευχθεί και στο πλαίσιο του υφιστάμενου διοικητικού σχήματος, για παράδειγμα μέσω της συγκρότησης μιας ενιαίας και ισχυρής Γενικής Γραμματείας, χωρίς να απαιτείται ο διαχωρισμός των βαθμίδων της Εκπαίδευσης σε διαφορετικά υπουργικά σχήματα. Ωστόσο, η δημιουργία ενός τέτοιου Υπουργείου, εφόσον πράγματι υπάρχει η πολιτική βούληση για την υλοποίηση των παραπάνω στόχων, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως σημαντικός μοχλός βελτίωσης για την ουσιαστική αναβάθμιση της Ανώτατης Εκπαίδευσης και της Έρευνας στη χώρα.

Οι Έλληνες Πανεπιστημιακοί και οι Ερευνητές των Ερευνητικών Κέντρων έχουν αποδείξει ότι, παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν – κυρίως λόγω της υποχρηματοδότησης των Ιδρυμάτων και της περιορισμένης διαθεσιμότητας πόρων για την έρευνα – παράγουν υψηλού επιπέδου επιστημονικό έργο, το οποίο χαίρει διεθνούς αναγνώρισης και καταξίωσης. Για τη συνέχιση και περαιτέρω ενίσχυση αυτής της επιτυχημένης ερευνητικής δραστηριότητας, σε ένα ολοένα και πιο ανταγωνιστικό διεθνές περιβάλλον, καθοριστικής σημασίας παραμένουν η διαμόρφωση μιας συνεκτικής εθνικής στρατηγικής για την έρευνα, καθώς και η διασφάλιση επαρκούς και σταθερής χρηματοδότησης.

Στο πλαίσιο αυτό, η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΩΝ υπογραμμίζει την ανάγκη για:

Ενίσχυση των εθνικών προγραμμάτων χρηματοδότησης της έρευνας με πολυετή προγραμματισμό, σε συνδυασμό με την ενοποίηση και τον καλύτερο συντονισμό των φορέων χρηματοδότησης και προώθησης της έρευνας, ώστε να περιοριστεί η πολυδιάσπαση, να ενισχυθεί η διαφάνεια και να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα της ερευνητικής πολιτικής
Αναθεώρηση της διάρθρωσης του ερευνητικού ιστού της χώρας, με κεντρικό άξονα το Δημόσιο Πανεπιστήμιο, καθώς και τον εκσυγχρονισμό του θεσμικού πλαισίου λειτουργίας του
Ανάπτυξη της έρευνας με βάση τις πραγματικές ανάγκες και προτεραιότητες της χώρας, με έμφαση στην κοινωνική ευημερία, τη βιώσιμη ανάπτυξη και την ειρήνη
Διασφάλιση τακτικής, σταθερής και επαρκούς δημόσιας χρηματοδότησης για όλα τα επιστημονικά πεδία, συμπεριλαμβανομένης της βασικής έρευνας και των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών, με παράλληλη ενίσχυση τομέων αιχμής
Θέσπιση αξιοκρατικού, διαφανούς και αξιόπιστου συστήματος χρηματοδότησης ερευνητικών προτάσεων, σύμφωνα με τις διεθνείς βέλτιστες πρακτικές, που να περιλαμβάνει τόσο έλεγχο των διαδικασιών αξιολόγησης όσο και αποτίμηση και δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων των χρηματοδοτούμενων έργων.
Ενίσχυση των Πανεπιστημίων με νέες θέσεις Εργαστηριακού Διδακτικού, Ειδικού Τεχνικού Εργαστηριακού και Ειδικού Ερευνητικού Προσωπικού (ΕΔΙΠ, ΕΤΕΠ και ΕΕΠ), ώστε να αντιμετωπιστεί η χρόνια υποστελέχωση των εργαστηρίων και των ερευνητικών δομών
Οικονομική στήριξη των Πανεπιστήμιων και των Ερευνητικών Κέντρων, τόσο για την υποστήριξη των υφιστάμενων ερευνητικών υποδομών όσο και για την ανάπτυξη νέων, σύγχρονων υποδομών

Συμπερασματικά, η Έρευνα αποτελεί τη σημαντικότερη – αν όχι τη μοναδική – πηγή παραγωγής καινοτομίας στη χώρα, ενώ η Ανώτατη Εκπαίδευση συνιστά έναν από τους πλέον δυναμικούς και στρατηγικούς παραγωγικούς τομείς της ελληνικής οικονομίας. Η Ελλάδα οφείλει, συνεπώς, να επενδύσει συστηματικά, με συνέπεια και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό στον ΕΧΑΕΕ, καθιστώντας τον βασικό μοχλό βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης, κοινωνικής συνοχής και διεθνούς παρουσίας.

Εκ μέρους της ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΩΝ

Τα μέλη της Εκτελεστικής Γραμματείας της ΠΟΣΔΕΠ

Γιάννης Σεϊμένης (ΕΚΠΑ)

Τίμος Βυζαντιάδης (ΑΠΘ)

Γιώργος Καγκάδης (Πανεπιστήμιο Πατρών)

Ρένα Τριάρχη (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων)