Γιατί τα εισοδήματα στην Ελλάδα παραμένουν από τα χαμηλότερα στην Ευρώπη παρά την ανάκαμψη

Η εξέλιξη του πραγματικού κατά κεφαλήν εισοδήματος στην Ελλάδα αποτυπώνει με σαφήνεια τις βαθιές πληγές της οικονομικής κρίσης, αλλά και τα όρια της ανάκαμψης που ακολούθησε τα επόμενα χρόνια. Μελέτη του Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών καταγράφει μια διαδρομή έντονων απωλειών, αργής αποκατάστασης και επίμονης υστέρησης σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη.

Παρά τη βελτίωση που σημειώθηκε μετά το 2020, η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να βρίσκεται σε απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, γεγονός που αναδεικνύει ότι η επιστροφή στην ανάπτυξη δεν σημαίνει απαραίτητα και πραγματική σύγκλιση.

Η μεγάλη καθυστέρηση στην ανάκαμψη

Η Ελλάδα χρειάστηκε συνολικά 13 χρόνια για να επανέλθει, το 2022, στα επίπεδα πραγματικού κατά κεφαλήν εισοδήματος του 2009. Την ίδια περίοδο, στην Ευρωπαϊκή Ένωση το αντίστοιχο εισόδημα αυξήθηκε σχεδόν κατά 50%, γεγονός που διεύρυνε σημαντικά το χάσμα.

Η εικόνα αυτή αποτυπώνει την ένταση και τη διάρκεια της κρίσης που βίωσε η ελληνική οικονομία, η οποία υπήρξε βαθύτερη και πιο παρατεταμένη από κάθε άλλη χώρα της ΕΕ. Ακόμη και μετά την επιστροφή σε θετικούς ρυθμούς, η απώλεια εισοδήματος των προηγούμενων ετών συνεχίζει να επηρεάζει το συνολικό επίπεδο ευημερίας.

Προτελευταία θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Το 2025, η Ελλάδα κατατάσσεται στην προτελευταία θέση μεταξύ των 27 κρατών-μελών της ΕΕ ως προς το πραγματικό κατά κεφαλήν εισόδημα, ξεπερνώντας οριακά μόνο τη Βουλγαρία.

Το εισόδημα των Ελλήνων αντιστοιχεί περίπου στα δύο τρίτα του ευρωπαϊκού μέσου όρου, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι η χώρα παραμένει σε τροχιά υστέρησης. Παράλληλα, χώρες που πριν από λίγα χρόνια βρίσκονταν χαμηλότερα, όπως η Λιθουανία, η Πολωνία και η Εσθονία, έχουν πλέον ξεπεράσει αισθητά την Ελλάδα. Η εξέλιξη αυτή υπογραμμίζει ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο η κρίση, αλλά και η ταχύτερη πρόοδος άλλων οικονομιών.

Πόσες ημέρες το μήνα επαρκεί τελικά το εισόδημα για 6 στα 10 νοικοκυριά;

Οι τρεις φάσεις της οικονομικής πορείας

Η ανάλυση της περιόδου 2009–2025 αναδεικνύει τρεις διακριτές φάσεις που εξηγούν τη σημερινή εικόνα:

Η πρώτη περίοδος (2009–2012) χαρακτηρίζεται από δραματική συρρίκνωση, με το ελληνικό εισόδημα να μειώνεται κατά 19,5%, ενώ στην ΕΕ αυξάνεται κατά 7,4%. Η απόκλιση που δημιουργείται τότε αποτελεί τη βάση της σημερινής υστέρησης.

Η δεύτερη περίοδος (2013–2018) σηματοδοτεί την επιστροφή σε ανάπτυξη, αλλά με σαφώς χαμηλότερους ρυθμούς από την Ευρώπη. Η Ελλάδα αυξάνει το εισόδημά της κατά 9%, έναντι 17% στην ΕΕ, γεγονός που διευρύνει περαιτέρω την απόσταση.

Η τρίτη περίοδος (2019–2025) καταγράφει μια ήπια σύγκλιση, με την Ελλάδα να εμφανίζει υψηλότερους ρυθμούς αύξησης (37%) σε σχέση με την ΕΕ (32%). Ωστόσο, η βελτίωση αυτή δεν επαρκεί για να αντιστρέψει τις απώλειες της προηγούμενης δεκαετίας.

Εκπαιδευτικοί: Πόσα χρήματα χάνουν κάθε μήνα λόγω ακρίβειας

Η επίδραση της πανδημίας και η επόμενη μέρα

Η πανδημία του 2020 αποτέλεσε νέο ισχυρό πλήγμα για την ελληνική οικονομία, με την ύφεση να φτάνει το -9,13%, έναντι -3,80% στην ΕΕ.

Η επόμενη περίοδος συνοδεύτηκε από ισχυρή ανάκαμψη, ιδιαίτερα μεταξύ 2021 και 2023, όταν η ελληνική οικονομία κινήθηκε με ταχύτερους ρυθμούς από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Παρά τη δυναμική αυτή, η συνολική εικόνα παραμένει επιβαρυμένη από τις μεγάλες απώλειες της κρίσης.

Καθοριστική για την πρόσφατη ανάπτυξη ήταν η συμβολή του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους αποδέκτες πόρων ανά κάτοικο, με περίπου 1.666 ευρώ, ενώ οι συνολικές επιχορηγήσεις φτάνουν τα 18,2 δισ. ευρώ.

Οι πόροι αυτοί κατευθύνονται σε κρίσιμους τομείς όπως η πράσινη μετάβαση, ο ψηφιακός μετασχηματισμός, οι υποδομές και η ενίσχυση της απασχόλησης, συμβάλλοντας στην ενίσχυση της οικονομικής δραστηριότητας.

Η σύγκριση με άλλες χώρες

Σε σύγκριση με άλλες χώρες που επλήγησαν από την κρίση, η Ελλάδα εμφανίζει τη μεγαλύτερη και πιο επίμονη υστέρηση.

Η Πορτογαλία έχει σχεδόν επιστρέψει στο επίπεδο σύγκλισης του 2009, ενώ η Ιρλανδία όχι μόνο δεν επηρεάστηκε μακροχρόνια, αλλά ενίσχυσε σημαντικά τη θέση της. Αντίθετα, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται σημαντικά πίσω, με την απόκλιση να παραμένει έντονη.

Αξιοσημείωτη είναι και η περίπτωση της Βουλγαρίας, η οποία, αν και εξακολουθεί να βρίσκεται χαμηλότερα, αναπτύσσεται με σταθερά ταχύτερους ρυθμούς, περιορίζοντας την απόσταση από την Ελλάδα.

Η μελέτη καταλήγει ότι η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει διαρθρωτικές αδυναμίες, κυρίως σε επίπεδο παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητας.

Κατώτατος μισθός  – Τι μένει καθαρά στην τσέπη μετά τα πρόσφατα μέτρα

Παρά την πρόοδο των τελευταίων ετών, η σύγκλιση με την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει επιτευχθεί. Η επιστροφή στα επίπεδα του 2009 δεν αρκεί για να καλύψει το χαμένο έδαφος.

Το βασικό ζητούμενο για τα επόμενα χρόνια είναι η διατήρηση υψηλών ρυθμών ανάπτυξης σε μόνιμη βάση, ώστε η Ελλάδα να μπορέσει να μειώσει ουσιαστικά την απόσταση που τη χωρίζει από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και να βελτιώσει το επίπεδο διαβίωσης των πολιτών.