Σύνταξεις: Το πρόβλημα που οδηγεί σε μεγάλες μειώσεις εισοδήματος

Στο επίκεντρο παρέμβασης του Συνηγόρου του Πολίτη βρίσκονται οι συντάξεις γήρατος του τ. ΟΓΑ, μετά τις αναφορές συνταξιούχων που είδαν το εισόδημά τους να μειώνεται δραματικά, επειδή λάμβαναν παράλληλα και σύνταξη λόγω θανάτου.

Η υπόθεση αφορά σύμφωνα με το ΕΝΔΙΣΥ καταλογιστικές πράξεις που εκδόθηκαν σε βάρος χαμηλοσυνταξιούχων, λόγω ποσών που είχαν καταβληθεί για χρόνια χωρίς να έχει γίνει εγκαίρως από τη διοίκηση η περικοπή μέρους της βασικής σύνταξης. Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με την Ανεξάρτητη Αρχή, ήταν η πλήρης και στη συνέχεια μερική διακοπή της σύνταξης γήρατος για την εξόφληση της οφειλής.

Το εισόδημα που απομένει μετά τον καταλογισμό

Στις περιπτώσεις που τέθηκαν υπόψη του Συνηγόρου του Πολίτη, οι συνταξιούχοι διαμαρτύρονται ότι η οφειλή δεν δημιουργήθηκε επειδή οι ίδιοι απέκρυψαν κάποιο στοιχείο, αλλά επειδή η διοίκηση δεν εφάρμοσε έγκαιρα το ισχύον πλαίσιο μετά τη χορήγηση της δεύτερης σύνταξης.

Η καθυστέρηση αυτή είχε ως συνέπεια να συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα η καταβολή ποσών που αργότερα κρίθηκαν αχρεωστήτως καταβληθέντα. Όταν εκδόθηκαν οι πράξεις καταλογισμού, τα ποσά που ζητήθηκαν από τους συνταξιούχους εμφανίστηκαν, σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα υψηλά σε σχέση με το πραγματικό εισόδημά τους.

Για την αποπληρωμή των ποσών αυτών, η σύνταξη γήρατος διακόπηκε αρχικά πλήρως και στη συνέχεια περιορίστηκε μερικώς. Έτσι, το ποσό που έμενε διαθέσιμο στους συνταξιούχους υπολειπόταν σημαντικά από το εισόδημα που απαιτείται για την κάλυψη βασικών βιοτικών αναγκών.

Η θέση του Συνηγόρου του Πολίτη για τη διοικητική καθυστέρηση

Ο Συνήγορος του Πολίτη δεν θέτει ζήτημα παραβίασης της νομιμότητας ως προς την εφαρμογή των διατάξεων. Ωστόσο, διαπιστώνει ότι η πολύ μεγάλη καθυστέρηση της διοίκησης στην εφαρμογή του υφιστάμενου νομοθετικού πλαισίου οδηγεί τελικά σε υπέρογκους καταλογισμούς.

Κατά την Αρχή, η εξέλιξη αυτή είναι δυσανάλογη για μια κατηγορία χαμηλοσυνταξιούχων με περιορισμένο εισόδημα. Η επιβάρυνση που προκύπτει μπορεί να τους οδηγήσει σε συνθήκες ανέχειας και σε στέρηση των ελάχιστων αναγκών διαβίωσης.

Ο Συνήγορος συνδέει το ζήτημα με την αρχή της χρηστής διοίκησης και με την εμπιστοσύνη που πρέπει να μπορεί να έχει ο διοικούμενος απέναντι στη διοίκηση. Η Αρχή επισημαίνει ότι οι οικονομικές συνέπειες δεν μπορούν να εξετάζονται αποκομμένες από την πραγματική δυνατότητα διαβίωσης των συνταξιούχων.

Η πρόταση για νομοθετική πρωτοβουλία

Με πόρισμά του προς την Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και τον Διοικητή του e-ΕΦΚΑ, ο Συνήγορος του Πολίτη πρότεινε την ανάληψη νομοθετικής πρωτοβουλίας για την τροποποίηση των εφαρμοζόμενων διατάξεων.

Στόχος της πρότασης είναι οι κανόνες που εφαρμόζονται στις συγκεκριμένες περιπτώσεις να ευθυγραμμιστούν με τις κοινές διατάξεις για την επιστροφή αχρεωστήτως καταβληθεισών παροχών. Η Αρχή ζητά να διασφαλίζεται ότι, μετά τον καταλογισμό της οφειλής, το ποσό σύνταξης που απομένει θα είναι επαρκές για αξιοπρεπή διαβίωση.

Η πρόταση αφορά ειδικά τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η εξόφληση ή ο συμψηφισμός της οφειλής. Το ζητούμενο, σύμφωνα με τον Συνήγορο, είναι να μην πλήττονται οι ελάχιστες προϋποθέσεις αξιοπρεπούς διαβίωσης των συνταξιούχων που ανήκουν σε αυτή την κατηγορία.

Η νομολογία και η καλή πίστη των συνταξιούχων

Ο Συνήγορος του Πολίτη επικαλέστηκε και τη νομολογία που έχει ήδη διαμορφωθεί από το Συμβούλιο της Επικρατείας. Σύμφωνα με αυτή, η ύπαρξη πραγματικών περιστατικών που θεμελιώνουν την καλή πίστη των συνταξιούχων μπορεί να συνεκτιμηθεί μαζί με τις δυσμενείς οικονομικές συνέπειες.

Η Αρχή επισημαίνει ότι η έκταση των συνεπειών στην αξιοπρεπή διαβίωση των συνταξιούχων αποτελεί κρίσιμο στοιχείο. Υπό αυτές τις προϋποθέσεις, μπορεί να υπάρξουν επαρκείς συνθήκες για την κατ’ εξαίρεση μη αναζήτηση των αχρεωστήτως καταβληθεισών παροχών.

Η επισήμανση αυτή συνδέεται με τις περιπτώσεις όπου η μεγάλη μείωση ή ακόμη και η πλήρης διακοπή της σύνταξης δημιουργεί εξαιρετικά δυσμενή συνθήκη για τους συνταξιούχους. Ο Συνήγορος ζητά να λαμβάνεται υπόψη όχι μόνο η ύπαρξη της οφειλής, αλλά και το αποτέλεσμα που παράγει η αναζήτησή της.

Η απάντηση του e-ΕΦΚΑ και το ανοιχτό ζήτημα

Σε απάντηση του πορίσματος, ο Συνήγορος του Πολίτη έλαβε την υπ’ αριθμ. 379471/20858/18.3.2026 επιστολή του Διοικητή του e-ΕΦΚΑ. Στην επιστολή γίνεται εκτενής αναφορά στο νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τις συγκεκριμένες περιπτώσεις, καθώς και στη δυνατότητα υποβολής αντιρρήσεων κατά της απόφασης καταλογισμού.

Παράλληλα, ο e-ΕΦΚΑ αναφέρεται στις προσπάθειες που καταβάλλει πλέον ο Φορέας για την έγκαιρη αντιμετώπιση αντίστοιχων υποθέσεων. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Συνήγορο του Πολίτη, δεν φαίνεται να γίνεται δεκτή η πρόταση για κατ’ εξαίρεση μη αναζήτηση των αχρεωστήτως καταβληθεισών συντάξεων.

Αναπάντητη παραμένει και η πρόταση της Αρχής προς το αρμόδιο Υπουργείο για την ανάληψη νομοθετικής πρωτοβουλίας. Μέχρι σήμερα, σύμφωνα με το κείμενο του Συνηγόρου, δεν έχει υπάρξει ανταπόκριση ως προς την αλλαγή των διατάξεων που ρυθμίζουν την εξόφληση ή τον συμψηφισμό της οφειλής.

Το ζήτημα, επομένως, παραμένει ανοιχτό για τους συνταξιούχους γήρατος του τ. ΟΓΑ που βρέθηκαν αντιμέτωποι με καταλογισμούς μετά τη χορήγηση σύνταξης θανάτου. Η βασική παρέμβαση του Συνηγόρου εστιάζει στην ανάγκη να προστατευθεί το ελάχιστο εισόδημα που απαιτείται για την αξιοπρεπή διαβίωσή τους.

Ρεκόρ συνταξιοδοτήσεων το 2026: Γιατί φεύγουν μαζικά οι εργαζόμενοι

Συνταξιοδότηση στα 62: Πώς «ξεκλειδώνει» –  Τι ισχύει με τα πλασματικά έτη