Σε μια περίοδο έντονων ανακατατάξεων στην ελληνική εκπαίδευση, ο Σύλλογος Αναπληρωτών Φιλολόγων (ΣΑΦ) απευθύνει ένα ηχηρό κάλεσμα συστράτευσης προς την πανεπιστημιακή κοινότητα. Αφορμή αποτελεί η συνεχιζόμενη μείωση των διδακτικών ωρών στα φιλολογικά μαθήματα των σχολείων, μια αλλαγή που, σύμφωνα με την επιστολή του Συλλόγου, υπονομεύει βαθιά την πνευματική συγκρότηση των μαθητών αλλά και τον ίδιο τον ρόλο της Παιδείας.

Για τον ΣΑΦ, το ζήτημα δεν είναι μια απλή τεχνική αναδιάρθρωση, αλλά μια σαφής υποβάθμιση της γλωσσικής, ιστορικής και πολιτισμικής παιδείας. Πρόκειται για μια στρατηγική που, όπως επισημαίνουν, διαβρώνει τις βάσεις της γνώσης και αποδυναμώνει την πνευματική συνοχή της κοινωνίας.

Η αξία των φιλολογικών μαθημάτων στο σχολείο

Τα φιλολογικά μαθήματα –από τη Νεοελληνική και την Αρχαία Ελληνική Γλώσσα μέχρι τη Λογοτεχνία, την Ιστορία και τη Φιλοσοφία– δεν θεωρούνται από τον Σύλλογο κατάλοιπα του παρελθόντος. Αντίθετα, περιγράφονται ως η «ραχοκοκαλιά» της Παιδείας και ο θεμέλιος λίθος της Δημοκρατίας. Αυτά είναι τα μαθήματα που, σύμφωνα με τον ΣΑΦ, καλλιεργούν την ενσυναίσθηση, την ηθική κρίση και την κοινωνική υπευθυνότητα των νέων.

Η συρρίκνωσή τους, όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, οδηγεί σε πνευματική ένδεια, σε απώλεια της ιστορικής συνέχειας και σε μειωμένη ικανότητα των μαθητών να αντιστέκονται στην παραπληροφόρηση. Η εκπαίδευση που απομακρύνεται από τα ανθρωπιστικά μαθήματα, χάνει –κατά τον ΣΑΦ– την ικανότητα να διαμορφώνει πολίτες με κρίση, σκέψη και πολιτισμική συνείδηση.

Οι επιδόσεις στον PISA και το εκπαιδευτικό παράδοξο

Η επιστολή δεν παραλείπει να αναφερθεί στα αποτελέσματα του PISA 2022, όπου ένα στα τρία παιδιά στην Ελλάδα δεν μπορεί να κατανοήσει βασικά κείμενα. Για τον ΣΑΦ, αυτή η αποτυχία δεν είναι τυχαία. Την αποδίδει στις εκπαιδευτικές πολιτικές που προωθούν μια στενά ωφελιμιστική προσέγγιση στη μάθηση, εις βάρος των ανθρωπιστικών γνωστικών πεδίων.

Ενδεικτικά, γίνεται λόγος για την αποπνευματικοποίηση του σχολείου και την αντικατάσταση της ουσιαστικής γνώσης από χρηστικές δεξιότητες. Σε πλήρη αντίθεση, άλλες ευρωπαϊκές χώρες επενδύουν περισσότερο από ποτέ στην ανθρωπιστική Παιδεία, αναγνωρίζοντας τη συμβολή της στις μεταγνωστικές δεξιότητες, όπως η ανάλυση, η επίλυση προβλημάτων και η επικοινωνία.
Με σαφή και αποφασιστικό λόγο, ο ΣΑΦ καλεί σε ενεργή συμμετοχή όλους τους φιλολόγους, φοιτητές των φιλολογικών και παιδαγωγικών σχολών, πανεπιστημιακούς και επιστημονικούς φορείς. Στόχος είναι η δημιουργία ενός δημόσιου μετώπου λόγου και δράσης που θα υπερασπιστεί την αξία της φιλολογικής εκπαίδευσης.

Η επιστολή τονίζει ότι δεν πρέπει να επιτραπεί η σταδιακή εξαφάνιση των μαθημάτων που καλλιεργούν τη σκέψη, τη γλώσσα και την ενσυναίσθηση – αξίες κρίσιμες για έναν ενεργό και ενημερωμένο πολίτη. Η φιλολογική παιδεία, υπογραμμίζεται, δεν είναι πολυτέλεια αλλά προϋπόθεση για τη συμμετοχή στα κοινά και την ενίσχυση της Δημοκρατίας.

Οι βασικές διεκδικήσεις των φιλολόγων

Ο ΣΑΦ συνοψίζει σε τέσσερις βασικούς άξονες τις αδιαπραγμάτευτες απαιτήσεις του:

Διατήρηση όλων των διδακτικών ωρών στα φιλολογικά μαθήματα.

Εκσυγχρονισμός των προγραμμάτων σπουδών με σεβασμό στην ουσία και την παιδαγωγική τους αποστολή.

Συστηματική επιμόρφωση των φιλολόγων για να ανταποκριθούν στις νέες απαιτήσεις.

Θεσμική αναγνώριση του ρόλου τους ως φορέων της πνευματικής και γλωσσικής παράδοσης.

Το μήνυμα του ΣΑΦ είναι ξεκάθαρο: χωρίς φιλολογική παιδεία, δεν μπορεί να υπάρξει συνολική Παιδεία. Χωρίς γλώσσα, Ιστορία και φιλοσοφία, δεν υπάρχει Δημοκρατία. Το αίτημα δεν είναι μόνο εκπαιδευτικό – είναι βαθιά πολιτισμικό και κοινωνικό.

«Καμία ώρα λιγότερη. Καμία σιωπή ακόμη», καταλήγει το κείμενο, καλώντας σε εγρήγορση και δράση απέναντι σε έναν εκπαιδευτικό κατήφορο που, όπως πιστεύει ο ΣΑΦ, πρέπει να ανακοπεί άμεσα και συλλογικά.