Καταναλωτές: Τι αλλάζει σε δάνεια, χρεώσεις και «ψιλά γράμματα»

Νέο πλαίσιο προστασίας των καταναλωτών προωθεί το Υπουργείο Ανάπτυξης, με νομοσχέδιο που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση και φέρνει αλλαγές σε δάνεια, τραπεζικές συμβάσεις, εξ αποστάσεως υπηρεσίες, «πράσινους» ισχυρισμούς και επισκευές προϊόντων.

Η νομοθετική παρέμβαση, που προωθεί ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος, ενσωματώνει τέσσερις ευρωπαϊκές οδηγίες, αλλά περιλαμβάνει και πρόσθετα μέτρα προστασίας πέρα από τις κοινοτικές προβλέψεις. Στόχος είναι ένα πιο σαφές, αυστηρό και διαφανές πλαίσιο για τους πολίτες, απέναντι σε καταχρηστικές ή παραπλανητικές πρακτικές.

Ποιες συμβάσεις δανείων αφορά

Οι νέες ρυθμίσεις για την καταναλωτική πίστη αφορούν δανειακές συμβάσεις χωρίς εμπράγματες εξασφαλίσεις επί ακινήτων. Δηλαδή δεν αφορούν δάνεια που συνδέονται με υποθήκη ή άλλη εξασφάλιση πάνω σε ακίνητη περιουσία.

Στην πράξη, το πλαίσιο καλύπτει κυρίως καταναλωτικά δάνεια, επισκευαστικά δάνεια και πιστωτικές κάρτες, για ποσά έως 100.000 ευρώ. Πρόκειται για μεγάλο μέρος της καθημερινής χρηματοδότησης των νοικοκυριών από τις τράπεζες.

Κεντρικός στόχος είναι ο δανειολήπτης να γνωρίζει με σαφήνεια τι υπογράφει, ποιο είναι το πραγματικό κόστος και ποιοι κίνδυνοι μπορεί να προκύψουν από τη σύμβαση.

Τέλος στα «ψιλά γράμματα» και πιο καθαρές συμβάσεις

Ένα από τα βασικά σημεία του νομοσχεδίου είναι η αντιμετώπιση δυσνόητων όρων και κρυφών επιβαρύνσεων. Οι συμβάσεις θα πρέπει να παρουσιάζονται με τρόπο κατανοητό και προσβάσιμο στον μέσο καταναλωτή.

Οι τράπεζες θα έχουν υποχρέωση να ενημερώνουν καθαρά για χρεώσεις, επιτόκια, προμήθειες και πιθανούς κινδύνους. Η πλήρης ενημέρωση του πολίτη πριν από τη σύναψη της σύμβασης αναδεικνύεται σε βασικό στοιχείο του νέου πλαισίου.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στο δικαίωμα υπαναχώρησης. Ο δανειολήπτης έχει δικαίωμα να ακυρώσει τη σύμβαση μέσα σε 14 ημέρες από την υπογραφή της, χωρίς κυρώσεις και χωρίς να χρειάζεται να αιτιολογήσει την απόφασή του.

Η ρύθμιση αυτή ενισχύει τη θέση του καταναλωτή, καθώς δίνει τη δυνατότητα εξόδου από μια σύμβαση όταν οι όροι δεν τον εξυπηρετούν ή όταν αλλάξει γνώμη.

Ανθρώπινη εξυπηρέτηση και όχι μόνο αυτοματοποιημένα συστήματα

Στις συμβάσεις εξ αποστάσεως, το νομοσχέδιο προβλέπει ενίσχυση της ανθρώπινης εξυπηρέτησης. Σε μια περίοδο όπου πολλές τραπεζικές υπηρεσίες γίνονται ψηφιακά, ο πολίτης θα μπορεί να ζητά παρέμβαση φυσικού προσώπου.

Αυτό σημαίνει ότι ο καταναλωτής δεν θα είναι υποχρεωμένος να εξυπηρετείται αποκλειστικά από αυτοματοποιημένα συστήματα ή chatbots. Η πρόβλεψη αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για ηλικιωμένους και ευάλωτες ομάδες.

Με αυτόν τον τρόπο, το νομοσχέδιο επιχειρεί να συνδυάσει τον ψηφιακό μετασχηματισμό με την ανάγκη ουσιαστικής υποστήριξης του πολίτη, όταν η αυτοματοποιημένη διαδικασία δεν αρκεί.

Πλαφόν σε επιτόκια και συνολικό κόστος δανείου

Μία από τις πιο κρίσιμες παρεμβάσεις αφορά τη θέσπιση ανώτατων ορίων στο κόστος δανεισμού. Προβλέπεται πλαφόν στο συνολικό ετήσιο πραγματικό επιτόκιο, με βάση τα στοιχεία που δημοσιεύει ανά τρίμηνο η Τράπεζα της Ελλάδος.

Το ακριβές ποσοστό θα καθορίζεται με απόφαση του υπουργού Ανάπτυξης και του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, σε συνεργασία με τον διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος.

Παράλληλα, τίθενται όρια και στην αύξηση του αρχικού κεφαλαίου κατά την αποπληρωμή. Εκτός από τις πιστωτικές κάρτες, το τελικό ποσό που θα πληρώνει ο δανειολήπτης δεν θα μπορεί να ξεπερνά συγκεκριμένα ποσοστά σε σχέση με το αρχικό κεφάλαιο.

Για δάνεια έως και 4 ετών, το όριο ορίζεται στο 60%. Για δάνεια άνω των 4 και έως 8 ετών, το όριο ανεβαίνει στο 70%, ενώ για δάνεια άνω των 8 ετών φτάνει στο 75%.

Η ρύθμιση στοχεύει να περιορίσει περιπτώσεις υπερχρέωσης, όπου τόκοι, προμήθειες και επιβαρύνσεις οδηγούσαν τον δανειολήπτη να πληρώνει πολύ περισσότερα από όσα είχε αρχικά υπολογίσει.

Δικαίωμα στη λήθη για επιζώντες από καρκίνο

Το νομοσχέδιο εισάγει και πρόβλεψη για το δικαίωμα στη λήθη όσων έχουν περάσει ογκολογική ασθένεια.

Οι πιστωτικοί φορείς δεν θα μπορούν να χρησιμοποιούν προσωπικά δεδομένα που σχετίζονται με διάγνωση καρκίνου για ασφαλιστική σύμβαση συνδεδεμένη με σύμβαση πίστωσης, εφόσον έχουν περάσει πέντε έτη από την ολοκλήρωση της θεραπείας.

Η ρύθμιση αυτή αποσκοπεί στην ισότιμη πρόσβαση των καταναλωτών σε πιστωτικά προϊόντα και στην αποφυγή δυσμενούς μεταχείρισης λόγω παλαιότερου ιατρικού ιστορικού.

Η πλήρης εφαρμογή της οδηγίας για τις δανειακές συμβάσεις θα ισχύσει από τις 20 Νοεμβρίου και μετά.

Αυστηρότερο πλαίσιο για τα δήθεν «οικολογικά» προϊόντα

Το νομοσχέδιο φέρνει αλλαγές και στο πεδίο των περιβαλλοντικών ισχυρισμών, με στόχο την αντιμετώπιση παραπλανητικών πρακτικών που δημιουργούν ψευδή εικόνα οικολογικής υπευθυνότητας.

Εισάγονται σαφέστεροι ορισμοί για έννοιες όπως ο «περιβαλλοντικός ισχυρισμός», τα «σήματα βιωσιμότητας», η «ανθεκτικότητα» και η «επισκευασιμότητα» των αγαθών.

Με τις νέες προβλέψεις επιχειρείται να περιοριστεί το λεγόμενο greenwashing, δηλαδή η προβολή προϊόντων ως οικολογικών χωρίς ουσιαστική τεκμηρίωση. Παράλληλα, ενισχύεται η ενημέρωση των καταναλωτών για τη διάρκεια ζωής, τη δυνατότητα επισκευής και την επαναχρησιμοποίηση προϊόντων.

Η εφαρμογή της συγκεκριμένης οδηγίας έχει οριστεί για τις 27 Σεπτεμβρίου 2026.

Ενισχύεται το δικαίωμα στην επισκευή

Σημαντικό μέρος του νέου πλαισίου αφορά και το δικαίωμα των καταναλωτών στην επισκευή προϊόντων. Η ρύθμιση στοχεύει να περιορίσει την πρόωρη αντικατάσταση αγαθών και να μειώσει την υπερκατανάλωση και τα απόβλητα.

Ο πωλητής θα πρέπει να ενημερώνει τον καταναλωτή για το δικαίωμά του να επιλέξει ανάμεσα σε επισκευή και αντικατάσταση, καθώς και για την παράταση της περιόδου παραγραφής.

Οι κατηγορίες προϊόντων που καλύπτονται περιλαμβάνουν οικιακές συσκευές πλυσίματος ρούχων, πλυντήρια πιάτων, ψυκτικές συσκευές, στεγνωτήρια, οθόνες, τηλεοράσεις, ηλεκτρικές σκούπες, servers και προϊόντα αποθήκευσης δεδομένων.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται κινητά τηλέφωνα, ασύρματα τηλέφωνα, υπολογιστές, tablets και εξοπλισμός συγκόλλησης.

Το νέο πλαίσιο δεν θα έχει αναδρομική ισχύ. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα εφαρμόζεται σε δανειακές συμβάσεις που έχουν ήδη συναφθεί πριν από την έναρξη εφαρμογής των νέων διατάξεων.

Η πρόβλεψη αυτή είναι κρίσιμη για τους δανειολήπτες, καθώς ξεκαθαρίζει ότι οι νέοι κανόνες θα αφορούν τις συμβάσεις που θα συνάπτονται από το σημείο εφαρμογής και μετά.

Το νομοσχέδιο επιχειρεί συνολικά να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο ενημερώνεται και προστατεύεται ο καταναλωτής, τόσο στις τραπεζικές συναλλαγές όσο και στην αγορά προϊόντων και υπηρεσιών.