Σχολείο υπό πίεση: Τι αναδεικνύει η τραγωδία στη Θεσσαλονίκη

Ο δάσκαλος και οργανωτικός γραμματέας του ΔΣ της ΔΟΕ, Αχιλλέας Ζορμπάς, με αφορμή την τραγική είδηση του θανάτου εκπαιδευτικού στη Θεσσαλονίκη, παρεμβαίνει δημόσια για τις συνθήκες που –όπως υποστηρίζει– διαμορφώνονται σήμερα στο δημόσιο σχολείο.

Επικαλούμενος τα λόγια του Νίκου Καζαντζάκη από την «Αναφορά στον Γκρέκο», ότι «μπορείς μπροστά στο παιδί σου να εγκληματήσεις, να βλαστημήσεις, να ξετσιπωθείς· ένα μονάχα δεν σου επιτρέπεται: να εξευτελίσεις τον δάσκαλο», ο ίδιος υποστηρίζει ότι το περιστατικό δεν αποτελεί ένα «μεμονωμένο» γεγονός, αλλά αναδεικνύει βαθύτερα προβλήματα που, κατά την άποψή του, αντιμετωπίζουν καθημερινά οι εκπαιδευτικοί.

Σύμφωνα με τον ίδιο, το τραγικό συμβάν φέρνει στην επιφάνεια τις πιεστικές συνθήκες μέσα στις οποίες λειτουργεί το σχολείο και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν εκπαιδευτικοί, μαθητές και γονείς. Όπως σημειώνει, η αναζήτηση ευθυνών σε επιμέρους πρόσωπα ή παράγοντες δεν αγγίζει την ουσία του προβλήματος, το οποίο –κατά τον ίδιο– συνδέεται με τη διαχρονική απαξίωση του εκπαιδευτικού έργου και τη συστηματική υποβάθμιση της δημόσιας εκπαίδευσης.

ΔΕΙΤΕ Σχολεία: «Προσωπικό ψηφιακό μαθησιακό προφίλ για κάθε μαθητή έως το εθνικό απολυτήριο»

Αναλυτικά όλα όσα λέει:

«Μπορείς, μπροστά στο παιδί σου, να εγκληματήσεις, να βλαστημήσεις, να ξετσιπωθείς· ένα μονάχα δεν σου επιτρέπεται: να εξευτελίσεις τον δάσκαλο»

Νίκος Καζαντζάκης, «Αναφορά στον Γκρέκο»

Η τραγική είδηση του θανάτου της εκπαιδευτικού στη Θεσσαλονίκη δεν είναι ούτε «ατυχές» ούτε «μεμονωμένο» συμβάν που προστίθεται στη στατιστική των απωλειών των εργαζομένων. Φέρνει στην επιφάνεια τις καθημερινές συνθήκες στις οποίες οι εκπαιδευτικοί πασχίζουν να μορφώσουν τα παιδιά των λαϊκών οικογενειών και ταυτόχρονα τη συνειδητή αδιαφορία από την πλευρά του κράτους να στηρίξει το εκπαιδευτικό έργο και τους ίδιους.

ΔΕΙΤΕ Ποιά σχολεία θα παραμείνουν κλειστά μέχρι τις 20 Μαρτίου

Για τους εκπαιδευτικούς που καθημερινά παλεύουν να κρατήσουν όρθια την εκπαιδευτική διαδικασία, το γεγονός αυτό αποτελεί μια προαναγγελθείσα τραγωδία. Η αναζήτηση ευθυνών ανάμεσα στους μαθητές του σχολείου, στον Σύλλογο Διδασκόντων, στους γονείς, συσκοτίζει το πραγματικό πρόβλημα, που δεν είναι άλλο από την εργασιακή, παιδαγωγική αλλά και ανθρώπινη απαξίωση των εκπαιδευτικών από τις διαχρονικά αντιεκπαιδευτικές πολιτικές, που χρόνο με τον χρόνο δημιουργούν ένα σχολείο – «αρένα» τόσο για τα παιδιά όσο και για εκπαιδευτικούς και γονείς.

Ενα σχολείο που συνεχώς εντατικοποιείται κάθε πλευρά του, στα όρια της εξάντλησης για όλους, που πνίγει την όποια δημιουργικότητα, πρωτοβουλία και φαντασία στις «μυλόπετρες» του ανταγωνισμού, της καθημερινής μάχης για να λειτουργεί μια σχολική μονάδα. Σε αυτό το σχολείο, οι εκπαιδευτικοί καλούνται να ανταποκριθούν σε ολοένα αυξανόμενες απαιτήσεις χωρίς καμία ουσιαστική στήριξη, προσπαθώντας καθημερινά κάνοντας τη δουλειά τους να κρατήσουν όρθιο το σχολείο και να σταθούν και οι ίδιοι όρθιοι. Οι μαθητές το βρίσκουν αφιλόξενο και αποκρουστικό, σχεδόν ξένο προς τις σύνθετες ανάγκες της ηλικίας τους. Οι γονείς, έχοντας την αγωνία να μορφωθούν τα παιδιά τους, να αποκτήσουν εφόδια ώστε να μπορέσουν να αντεπεξέλθουν στην αρένα της εργασιακής ζούγκλας που θα ακολουθήσει, καλούνται να βάλουν βαθιά το χέρι στην τσέπη, να γίνουν «λάστιχο» στην ήδη βίαιη καθημερινότητα του 13ωρου, της οικονομικής ανασφάλειας κ.λπ.

Σε αυτό το καθημερινό περιβάλλον άγχους, ανασφάλειας και υπερεντατικοποίησης, η κυβέρνηση και το υπουργείο Παιδείας «παίρνουν διδακτορικό» στο να κρύβουν τις ευθύνες τους και να τα μεταθέτουν όλα στον «ανεπαρκή» εκπαιδευτικό, στον «αδιάφορο» γονέα, στον «παραβατικό» ή «απείθαρχο» μαθητή!

Και όλα αυτά τη στιγμή που οι κυβερνήσεις διαχρονικά θεωρούν την εκπαίδευση των παιδιών μας κόστος που πρέπει να μειωθεί, ώστε να μην παρεκκλίνει η χώρα από τους «δημοσιονομικούς στόχους», να μην επηρεαστούν οι «αντοχές της οικονομίας», ειδικά τώρα, στις συνθήκες πολεμικής οικονομίας, που τα χρήματα του λαού τα ρουφάει η μαύρη τρύπα των πολεμικών εξοπλισμών. Και για να υλοποιηθούν τα παραπάνω, ο εκπαιδευτικούς θα πρέπει να φοβάται ακόμα και τη σκιά του, «δεμένος» με αλυσίδες μοιρολατρίας, να σιωπά απέναντι σε κάθε αδικία. Αυτό το «μοντέλο» εκπαιδευτικού ευαγγελίζεται η κυβέρνηση χρησιμοποιώντας τους νόμους για τη λεγόμενη αξιολόγηση, αλλά ευτυχώς υπάρχουν σοβαρότατες αντιστάσεις που τη δυσκολεύουν.
Το σχολείο ως χώρος εξάντλησης και όχι μάθησης και ολόπλευρης ανάπτυξης της προσωπικότητας του παιδιού

Η καθημερινότητα στα σχολεία έχει μετατραπεί σε πεδίο μάχης όπου ο εκπαιδευτικός καλείται να επιβιώσει ανάμεσα σε ερείπια υποδομών, βουνά γραφειοκρατίας, φαιδρών «και(ε)νοτομιών» του υπουργείου Παιδείας που κάνουν σμπαράλια το πρόγραμμα του σχολείου, και χιλιάδων κενών ακόμα και σήμερα, Μάρτη μήνα. Μάλιστα, θυμόμαστε όλοι την πρωτοφανή και αήθη επίθεση της κυβέρνησης και δημοσιογραφικών «παπαγάλων» τον Σεπτέμβρη, ότι για τα κενά φταίνε οι ίδιοι οι δάσκαλοι που παίρνουν άδειες μητρότητας ή εγκυμοσύνης, ενώ την ίδια στιγμή η πολιτική απόφαση του υπουργείου τον Σεπτέμβρη να «πετάξει» χιλιάδες παιδιά από το Ολοήμερο Πρόγραμμα ήταν απόλυτα εναρμονισμένη με τη λογική των περικοπών. Ομοίως και η άκρως αντιπαιδαγωγική πρακτική, που επεκτάθηκε φέτος, τα κενά στις ειδικότητες να καλύπτονται από «περισσεύματα ωρών» δασκάλων, τη στιγμή που υπάρχουν χιλιάδες άνεργοι εκπαιδευτικοί ειδικοτήτων. Ταυτόχρονα, προσπαθούν να καλύψουν τα χιλιάδες κενά με ανάθεση …υπερωριών ή ακόμα και με παράνομες αναθέσεις (οι αναπληρωτές παράλληλης στήριξης το γνωρίζουν από πρώτο χέρι)! Οι νηπιαγωγοί αποτελούν ουσιαστικά το πιο εντατικοποιημένο κομμάτι της Εκπαίδευσης, με ένα πρόγραμμα που δεν τους επιτρέπει χρόνο ούτε για τουαλέτα! Οσο για τους μαθητές, τους περιμένουν συνεχείς εξετάσεις για τους διάφορους τύπους Γυμνασίων και η «αρένα» του Εθνικού Απολυτηρίου, ένας μαραθώνιος εξετάσεων που θα απομυζεί κάθε δημιουργικότητα, χαρά και αυθορμητισμό της εφηβικής ηλικίας.

Το φαινόμενο του «burn-out» στην Εκπαίδευση έχει λάβει διαστάσεις επιδημίας. Η ΔΟΕ είχε προειδοποιήσει έγκαιρα από το 2022, σε κοινό συνέδριο με την αντίστοιχη κυπριακή Ομοσπονδία (ΠΟΕΔ), ότι ο εκπαιδευτικός, είτε μόνιμος είτε αναπληρωτής, οδηγείται μαθηματικά στην κατάρρευση.

Η βία της έλλειψης προσωπικού: Με χιλιάδες κενά, η διοίκηση επιβάλλει μια «κανιβαλιστική» διαχείριση του προσωπικού. Οι υπάρχοντες εκπαιδευτικοί καλούνται να «μπαλώσουν» τρύπες, να κάνουν μάθημα σε αντικείμενα που δεν γνωρίζουν και να αναλάβουν την ευθύνη για τα πάντα. Είναι χαρακτηριστικά τα λόγια διευθυντή ΠΕ στην Αττική, σε κινητοποίηση γονιών Δεκέμβρη μήνα, ότι «η κατάσταση στο πρωινό πρόγραμμα είναι ανεκτή», εννοώντας πως τα παιδιά σχολάνε την προβλεπόμενη ώρα, αλλά το ποιος εκπαιδευτικός διδάσκει τι είναι πλέον πολυτέλεια!
Η πίεση της πολυπλοκότητας: Τμήματα των 25 μαθητών τουλάχιστον, με οξυμένα κοινωνικά προβλήματα, τα οποία αντικειμενικά μεταφέρονται μέσα στη σχολική τάξη, χωρίς τη στήριξη ψυχολόγων ή κοινωνικών λειτουργών, μετατρέπονται σε εστίες διαρκούς έντασης. Το φαινόμενο θα ενταθεί, αφού με τον «νόμο Κεραμέως» οι γονείς που θα δουλεύουν έως και 13 ώρες αντικειμενικά ΔΕΝ θα προλαβαίνουν να περάσουν χρόνο με τα παιδιά τους, ουσιαστικά δεν θα τα γνωρίσουν και η επίδρασή τους θα μειώνεται, συσσωρεύοντας έτσι ακόμα πιο σύνθετα προβλήματα στον ψυχισμό των παιδιών στην ευαίσθητη αυτή ηλικία.
Η γραφειοκρατική ασφυξία: Ο εκπαιδευτικός πνίγεται κάτω από έναν ορυμαγδό συμπλήρωσης σε πλατφόρμες, αξιολογήσεων και «δράσεων» που δεν έχουν κανένα απολύτως παιδαγωγικό αντίκρισμα, αλλά χρησιμεύουν μόνο για τη στατιστική δικαίωση της κυβερνητικής πολιτικής.

Στρατηγική κατηγοριοποίησης της Παιδείας

Ολα τα παραπάνω δεν αποτελούν φυσικό φαινόμενο, ούτε κακή διαχείριση ή «ασχετοσύνη» κάποιας κυβέρνησης. Αποτελούν συνειδητή επιλογή, αφού στη διαχρονική στρατηγική του κράτους και των διεθνών οργανισμών (π.χ. ΟΟΣΑ, ΕΕ) για την Εκπαίδευση, από τις εκθέσεις του 1995 μέχρι σήμερα, ο στόχος παραμένει ίδιος: Η δημιουργία ενός σχολείου «φτηνού» για τον κρατικό προϋπολογισμό, κερδοφόρου για τις ανάγκες της αγοράς και ακριβού για τις τσέπες των γονιών.

Η πολιτική «αποκέντρωσης» και «αυτονομίας» της σχολικής μονάδας, που συνεχίζει να προωθείται (π.χ. η ολοκληρωτική κατάργηση όλων των σχολικών επιτροπών) με επικοινωνιακά περιτυλίγματα, δεν είναι τίποτα άλλο από τη μεταφορά της κρατικής ευθύνης στις πλάτες των εργαζομένων και των γονέων. Στο πλαίσιο αυτό, ο εκπαιδευτικός παύει να αντιμετωπίζεται ως επιστήμονας και παιδαγωγός. Μετατρέπεται σε έναν «διανομέα δεξιοτήτων», έναν υπάλληλο που πρέπει να «παράγει» μετρήσιμα αποτελέσματα, τα οποία μάλιστα θα αποτιμώνται με την «αξιολόγηση», ενώ την ίδια στιγμή τού στερούν τα μέσα για να επιτελέσει το έργο του. Ταυτόχρονα, με τη λεγόμενη πολυτυπία στην Εκπαίδευση («Ωνάσεια», «Πρότυπα» κ.λπ.) προχωρά η κατηγοριοποίηση, δημιουργούνται σχολεία για «λίγους και εκλεκτούς», απέναντι στη συντριπτική πλειοψηφία των παιδιών, τα οποία φοιτούν σε σχολεία που φυτοζωούν.

Η οικονομική εξαθλίωση ως εργαλείο πειθάρχησης

Η σημαντικότερη πλευρά της απαξίωσης του εκπαιδευτικού είναι η οικονομική εξαθλίωση. Η πολιτεία έχει επιλέξει να μετατρέψει τον εκπαιδευτικό σε «φτωχό εργαζόμενο». Η απώλεια του 60% της αγοραστικής δύναμης τα τελευταία χρόνια, η κατάργηση του 13ου και του 14ου μισθού και οι μισθοί πείνας των 780 ευρώ στον νεοδιόριστο, 900 ευρώ στον αναπληρωτή και περίπου 1.100 ευρώ στο μεγαλύτερο μέρος των μόνιμων, αποτελούν συνειδητή επιλογή. Δεν είναι τυχαίο που τα 3 τελευταία χρόνια έχουν παραιτηθεί περίπου 5.000 εκπαιδευτικοί, και σχεδόν καθολικά ο λόγος ήταν η οικονομική δυσπραγία. Επιπλέον, κάθε χρόνο αυξάνονται με γεωμετρική πρόοδο τα αιτήματα εκπαιδευτικών να κάνουν 2η και 3η δουλειά. Τον χρόνο που θα έπρεπε να τον αφιερώνουν για να γίνουν ακόμα καλύτεροι στη διδακτική πράξη τον αφιερώνουν για να μπορέσουν να επιβιώσουν!

Ιδιαίτερα οι αναπληρωτές, οι «νομάδες της Εκπαίδευσης», βιώνουν τον πιο σκληρό ταξικό αποκλεισμό: Εργάζονται με ημερομηνία λήξης, χωρίς ουσιαστικά δικαιώματα (δεν δικαιούνται ούτε την 9μηνη άδεια ανατροφής), μετακινούμενοι σε όλη την επικράτεια για να απολυθούν τον Ιούνιο και να επιστρέψουν στην ανεργία. Η δήλωση της κυβέρνησης ότι η μόνιμη εργασία είναι «αναχρονιστική», και μάλιστα μπροστά στη συνταγματική αναθεώρηση και στη συζήτηση για την άρση της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων που θέλει, αποτελεί κυνική ομολογία πως δεν διστάζει να νομιμοποιήσει την εργασιακή ζούγκλα, μονιμοποιώντας τον φόβο!

Αυταρχισμός και ποινικοποίηση

Η απαξίωση ολοκληρώνεται με τη σιδερένια φτέρνα του αυταρχισμού. Δίπλα στις απεργίες που συνεχώς βγαίνουν παράνομες φιγουράρει πλέον το νέο πειθαρχικό «δίκαιο», οι χιλιάδες διώξεις εκπαιδευτικών που συμμετέχουν στην απεργία – αποχή και η τρομοκρατία της «αξιολόγησης»… Στόχο έχουν να σπάσουν το ηθικό των εκπαιδευτικών που παλεύουν να υπερασπιστούν την παιδαγωγική τους υπόσταση και να μη γίνει χειρότερο το σχολείο. Οι συνεχείς ΕΔΕ που στήνει η διοίκηση σε εκπαιδευτικούς που παλεύουν για το δικαίωμα να έχει το παιδί τον εκπαιδευτικό του, που μιλάνε και λένε την αλήθεια στα παιδιά για τον πόλεμο, που αναδεικνύουν την κρατική ευθύνη για τις επικίνδυνες υποδομές, δείχνουν πως ο αυταρχισμός είναι συστατικό στοιχείο για να υλοποιείται η αντιλαϊκή πολιτική. Ειδικά όταν αυτή δεν έχει νομιμοποίηση από τη συντριπτική πλειοψηφία αυτών που καλούνται να την εφαρμόσουν! Γιατί οι εκπαιδευτικοί γνωρίζουν καλά τα λόγια του μεγάλου Δημήτρη Γληνού: «Ο δάσκαλος που θα υποχρεωθεί να καταπνίξει τη σκέψη του, θα γίνει διπλά σκλάβος ή θα καταντήσει ένας ψυχικά ανάπηρος άνθρωπος, ανίκανος να μορφώσει άλλους».

Με αφορμή το τραγικό περιστατικό στη Θεσσαλονίκη, ξεκαθαρίζουμε ότι η υποβάθμιση του εκπαιδευτικού δεν αφορά μόνο τον ίδιο. Αφορά όλη την εργατική τάξη, τα φτωχά λαϊκά στρώματα, τους μαθητές. Απαξιωμένος δάσκαλος σημαίνει υποβαθμισμένο σχολείο για τα παιδιά του λαού, σημαίνει οι σημερινοί μαθητές να είναι αύριο πειθαρχημένο και ημιμαθές εργατικό δυναμικό, έτοιμο να αποδεχτεί ακόμα μεγαλύτερη εκμετάλλευση χωρίς αντιρρήσεις.

Η κοινή συμπόρευση των εκπαιδευτικών με Συλλόγους και Ενώσεις Γονέων, που αναπτύσσεται όλο και πιο έντονα τα τελευταία χρόνια, αποτελεί μεγάλη ελπίδα τόσο για την υπεράσπιση των μορφωτικών δικαιωμάτων των παιδιών μας όσο και για την προάσπιση της παιδαγωγικής μας υπόστασης. Από τις μεγάλες κινητοποιήσεις απέναντι στις χιλιάδες συγχωνεύσεις που επιχειρήθηκαν και δεν υλοποιήθηκαν στο μεγαλύτερο μέρος τους, στις κινητοποιήσεις για τη σχολική στέγη, για τα οξυμένα προβλήματα μέσα και έξω από το σχολείο, δείχνουμε συνεχώς πως κερδίζει έδαφος η κοινή μας πάλη απέναντι στην πολιτική που θεωρεί κόστος την εκπαίδευση και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Αλλωστε, οι εκπαιδευτικοί καθημερινά συνεχίζουμε να δίνουμε την ψυχή μας, γιατί βλέπουμε στα μάτια των παιδιών τη δυνατότητα μιας άλλης, δίκαιης κοινωνίας. Μιας κοινωνίας που θα έρθει μέσα από τη σύγκρουση με αυτό το σάπιο σύστημα, που απαξιώνει τη ζωή, που θεωρεί την Παιδεία κόστος και τους εργαζόμενους αναλώσιμους.