Έφηβοι και οθόνες: Τι δείχνει νέα έρευνα για κατάθλιψη, ύπνο και συμπεριφορά

Η προβληματική χρήση οθονών στην πρώιμη εφηβεία φαίνεται να συνδέεται με σοβαρές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία των παιδιών, σύμφωνα με επιστημονικά δεδομένα που δημοσιεύθηκαν στο American Journal of Preventive Medicine. Η υπερβολική ενασχόληση με κινητά τηλέφωνα, μέσα κοινωνικής δικτύωσης και βιντεοπαιχνίδια σε ηλικίες 11–12 ετών ενδέχεται να αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης ψυχολογικών δυσκολιών, προβλημάτων ύπνου και αυτοκτονικών συμπεριφορών σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Τα ευρήματα ενισχύουν την επιστημονική ανησυχία για τον ρόλο της ψηφιακής τεχνολογίας στην ανάπτυξη των παιδιών, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία ο εγκέφαλος βρίσκεται σε κρίσιμη φάση ωρίμανσης και διαμόρφωσης της συμπεριφοράς.

Κρίσιμη περίοδος η πρώιμη εφηβεία

Η πρώιμη εφηβεία θεωρείται καθοριστική φάση για τη συναισθηματική και γνωστική ανάπτυξη. Σε αυτή την ηλικία ενισχύεται η ανάγκη για κοινωνική αποδοχή, αυξάνεται η ευαισθησία στο άγχος και συχνά εμφανίζονται τα πρώτα σημάδια ψυχικών διαταραχών.

Η αυξανόμενη έκθεση σε ψηφιακές οθόνες κατά τη συγκεκριμένη περίοδο φαίνεται να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο οι έφηβοι ρυθμίζουν τα συναισθήματά τους, διαχειρίζονται το στρες και οργανώνουν τις καθημερινές τους συνήθειες. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η έντονη χρήση μπορεί να επηρεάσει τη συγκέντρωση, την ποιότητα του ύπνου και τη συνολική ψυχολογική ισορροπία.

Δείτε επίσης Πίνουν από τα 11 –  Συναγερμός για τη χρήση αλκοόλ από εφήβους

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, σχεδόν οι μισοί έφηβοι στις ΗΠΑ έχουν εμφανίσει κάποια μορφή ψυχικής διαταραχής, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα σημαντική τη διερεύνηση των παραγόντων κινδύνου που σχετίζονται με τον σύγχρονο τρόπο ζωής.

Μεγάλη μακροχρόνια έρευνα σε περισσότερους από 8.000 εφήβους

Τα συμπεράσματα βασίζονται σε δεδομένα από τη μελέτη Adolescent Brain Cognitive Development (ABCD), τη μεγαλύτερη μακροχρόνια έρευνα για την ανάπτυξη του εγκεφάλου και την υγεία των παιδιών στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Οι επιστήμονες ανέλυσαν στοιχεία από περισσότερους από 8.000 νέους ηλικίας 11–12 ετών και κατέγραψαν τη συμπεριφορά τους σχετικά με τη χρήση ψηφιακών συσκευών. Στη συνέχεια παρακολούθησαν την πορεία της ψυχικής και σωματικής τους υγείας για έναν χρόνο, εξετάζοντας αν η ένταση της χρήσης σχετίζεται με μεταγενέστερα προβλήματα.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη λεγόμενη «προβληματική χρήση», δηλαδή σε περιπτώσεις όπου τα παιδιά δυσκολεύονται να περιορίσουν τον χρόνο μπροστά στις οθόνες, εμφανίζουν έντονη ανάγκη χρήσης ή βιώνουν αρνητικά συναισθήματα όταν δεν έχουν πρόσβαση σε αυτές.

Σύνδεση με κατάθλιψη, υπερκινητικότητα και διαταραχές συμπεριφοράς

Η έρευνα έδειξε ότι η προβληματική χρήση κινητού τηλεφώνου και μέσων κοινωνικής δικτύωσης συνδέθηκε με αυξημένα συμπτώματα κατάθλιψης και διαταραχής προσοχής και υπερκινητικότητας. Παράλληλα, καταγράφηκαν υψηλότερα επίπεδα εναντιωματικής και προκλητικής συμπεριφοράς, καθώς και αυξημένος κίνδυνος αυτοκτονικών σκέψεων ή ενεργειών.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι η υπερβολική ενασχόληση με τις ψηφιακές πλατφόρμες σχετίζεται με διαταραχές ύπνου και με μεγαλύτερη πιθανότητα έναρξης χρήσης ουσιών, γεγονός που υποδηλώνει ευρύτερες επιπτώσεις στην υγεία και την καθημερινότητα των εφήβων.

Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι η επίδραση της ψηφιακής συμπεριφοράς δεν περιορίζεται μόνο στη διάθεση, αλλά επεκτείνεται σε πολλαπλές πτυχές της ανάπτυξης και της λειτουργικότητας των παιδιών.

Οι επιπτώσεις της υπερβολικής ενασχόλησης με τα βιντεοπαιχνίδια

Η μελέτη εξέτασε ξεχωριστά τη χρήση βιντεοπαιχνιδιών και κατέγραψε αντίστοιχες συσχετίσεις με προβλήματα ψυχικής υγείας. Τα παιδιά που εμφάνιζαν δυσκολία στον έλεγχο του χρόνου παιχνιδιού παρουσίαζαν αυξημένα επίπεδα κατάθλιψης, συμπτώματα υπερκινητικότητας και προβλήματα συμπεριφοράς.

Παράλληλα, παρατηρήθηκε μεγαλύτερη συχνότητα διαταραχών ύπνου και αυτοκτονικών συμπεριφορών, στοιχείο που υπογραμμίζει ότι η ένταση της χρήσης και όχι απλώς η ενασχόληση με τα παιχνίδια αποτελεί καθοριστικό παράγοντα κινδύνου.

Διαβάστε ακόμη Σε ποια ηλικία ολοκληρώνεται η εφηβεία; Νέα μελέτη ανατρέπει όσα ξέραμε

Οι ειδικοί σημειώνουν ότι τα βιντεοπαιχνίδια μπορούν να έχουν θετικές πτυχές, όπως η ανάπτυξη δεξιοτήτων και η κοινωνική αλληλεπίδραση, όμως η ανεξέλεγκτη χρήση ενδέχεται να οδηγήσει σε αρνητικές συνέπειες.

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι η χρήση ψηφιακών μέσων δεν είναι από μόνη της επιβληματική. Ο καθοριστικός παράγοντας είναι η απώλεια ελέγχου και η επίδραση που έχει η χρήση στην καθημερινότητα των παιδιών.

Ο κίνδυνος αυξάνεται όταν η ενασχόληση προκαλεί άγχος, επηρεάζει τον ύπνο, μειώνει τη σχολική απόδοση ή περιορίζει τις κοινωνικές και οικογενειακές δραστηριότητες. Η εξάρτηση από τις οθόνες μπορεί να μεταβάλει τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά αντιμετωπίζουν τα συναισθήματα και διαχειρίζονται τις δυσκολίες.

Η διάκριση μεταξύ υγιούς και προβληματικής χρήσης θεωρείται βασική για την ανάπτυξη αποτελεσματικών στρατηγικών πρόληψης.

Ανάγκη για έγκαιρες παρεμβάσεις και πρόληψη

Τα αποτελέσματα της έρευνας αναδεικνύουν την ανάγκη για στοχευμένες παρεμβάσεις στην πρώιμη εφηβεία, πριν εδραιωθούν επιβλαβείς συμπεριφορές. Οι ειδικοί επισημαίνουν τη σημασία της καθοδήγησης από την οικογένεια, της θέσπισης σαφών ορίων στη χρήση οθονών και της ενίσχυσης υγιών συνηθειών, όπως η φυσική δραστηριότητα και ο επαρκής ύπνος.

Δείτε Πόσες ώρες ύπνου χρειαζόμαστε καθημερινά;

Παράλληλα, τονίζεται ο ρόλος των σχολείων και των υπηρεσιών υγείας στην ενημέρωση και υποστήριξη των παιδιών και των γονέων για την ασφαλή χρήση της τεχνολογίας.

Η έρευνα ενισχύει την επιστημονική θέση ότι η πρώιμη εφηβεία αποτελεί καθοριστική περίοδο για την πρόληψη ψυχικών διαταραχών και ότι η ισορροπημένη χρήση της τεχνολογίας μπορεί να αποτελέσει σημαντικό παράγοντα προστασίας για τη μελλοντική υγεία των νέων.

Δείτε τη μελέτη εδώ