Χωρίς διαθήκη: Ποιός κληρονομεί τελικά την περιουσία

Η κληρονομιά χωρίς διαθήκη αποτελεί μια από τις συχνότερες πηγές ερωτημάτων που απευθύνουν οι πολίτες στους συμβολαιογράφους, ιδιαίτερα όταν ο θάνατος ενός προσώπου είναι αιφνίδιος ή όταν ο ίδιος επέλεξε να μην αφήσει καμία γραπτή βούληση για την περιουσία του. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο νόμος καθορίζει με σαφή σειρά ποιοι συγγενείς καλούνται να κληρονομήσουν.

Η διαδικασία βασίζεται σε μια συγκεκριμένη «πυραμίδα» συγγενικών σχέσεων που περιλαμβάνει έξι διαφορετικές τάξεις. Η διαδοχή ξεκινά από τον στενό οικογενειακό πυρήνα και προχωρά σταδιακά προς πιο μακρινούς συγγενείς, ενώ σε περίπτωση που δεν υπάρχει κανείς, η περιουσία περιέρχεται στο Δημόσιο.

Πώς λειτουργεί η «πυραμίδα» της κληρονομικής διαδοχής

Στην κορυφή της κληρονομικής διαδοχής βρίσκεται η πρώτη τάξη συγγενών, στην οποία ανήκουν ο σύζυγος και τα παιδιά του θανόντος. Όταν υπάρχει μόνο ένα παιδί, ο επιζών σύζυγος κληρονομεί το ένα τρίτο της περιουσίας και το παιδί τα υπόλοιπα δύο τρίτα.

ΔΕΙΤΕ Ανατροπή στις κληρονομιές: Μερίδιο και στους φροντιστές με νόμιμη διάταξη

Σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν περισσότερα παιδιά, ο σύζυγος λαμβάνει το ένα τέταρτο της κληρονομιάς, ενώ τα τρία τέταρτα μοιράζονται ισομερώς μεταξύ των παιδιών. Παράλληλα, ο σύζυγος έχει δικαίωμα να λάβει ως εξαίρετο αντικείμενα καθημερινής χρήσης του νοικοκυριού, όπως έπιπλα, σκεύη και ενδύματα.

Η δεύτερη τάξη συγγενών περιλαμβάνει τους γονείς του θανόντος, τα αδέλφια του και τους απογόνους των αδελφών του. Αυτή η κατηγορία καλείται στην κληρονομική διαδοχή μόνο όταν δεν υπάρχουν συγγενείς της πρώτης τάξης.

Οι επόμενες βαθμίδες συγγένειας

Αν δεν υπάρχουν συγγενείς των δύο πρώτων τάξεων, τότε η κληρονομιά περνά στην τρίτη τάξη, όπου εντάσσονται οι παππούδες και οι γιαγιάδες του αποβιώσαντος καθώς και οι απόγονοί τους. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η περιουσία κατανέμεται στους συγγενείς αυτούς.

Η τέταρτη τάξη αφορά ακόμη πιο μακρινούς συγγενείς και συγκεκριμένα τους προπαππούδες και τις προγιαγιάδες του θανόντος. Μόνο όταν δεν υπάρχει κανείς από τις προηγούμενες τάξεις εξετάζεται αυτή η βαθμίδα συγγένειας.

ΔΕΙΤΕ Εφορία: Από «κόσκινο» επιστροφές φόρων, αγοραπωλησίες, κληρονομιές

Στην πέμπτη τάξη προβλέπεται μια διαφορετική ρύθμιση. Εάν δεν υπάρχει κανένας συγγενής από τις προηγούμενες κατηγορίες, τότε η περιουσία περιέρχεται εξ ολοκλήρου στον επιζώντα σύζυγο, ο οποίος καθίσταται μοναδικός κληρονόμος.

Πότε εμπλέκονται σύντροφοι και το Δημόσιο

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και οι σύντροφοι που βρίσκονται σε ελεύθερη ένωση μπορούν να αποκτήσουν κληρονομικά δικαιώματα. Για να συμβεί αυτό, πρέπει να αποδεικνύεται ότι υπήρχε συμβίωση τουλάχιστον τριών ετών και η σχέση να αναγνωριστεί με δικαστική απόφαση.

Η έκτη και τελευταία τάξη ενεργοποιείται όταν δεν υπάρχει κανένας συγγενής σε καμία από τις προηγούμενες κατηγορίες. Τότε το Δημόσιο καλείται ως κληρονόμος και αποδέχεται την κληρονομιά πάντοτε με το ευεργέτημα της απογραφής.

Παραδείγματα κατανομής περιουσίας χωρίς διαθήκη

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η περίπτωση άνδρα που πέθανε χωρίς να έχει συντάξει διαθήκη, αφήνοντας πίσω του τη σύζυγό του και δύο πρώτα ξαδέλφια. Με βάση το ισχύον δίκαιο, η σύζυγος λαμβάνει το μισό της περιουσίας και τα ξαδέλφια το υπόλοιπο μισό, μοιρασμένο εξίσου. Στο προτεινόμενο σχέδιο, όμως, ολόκληρη η περιουσία θα περιερχόταν στη σύζυγο.

Σε άλλη περίπτωση, ηλικιωμένος άνδρας που συζούσε επί χρόνια με τη σύντροφό του αλλά είχε δύο ενήλικους γιους, πέθανε χωρίς διαθήκη. Στο ισχύον πλαίσιο, μοναδικοί κληρονόμοι είναι οι γιοι του. Στο προτεινόμενο σχέδιο, οι γιοι συνεχίζουν να μοιράζονται την κληρονομιά, ενώ η σύντροφος μπορεί να λάβει την οικοσκευή και να παραμείνει στο σπίτι για έναν χρόνο, ενώ προβλέπεται και χρηματική παροχή ανάλογη με τη βοήθεια που είχε προσφέρει.

Τέλος, σε περίπτωση όπου ένας άγαμος και άτεκνος άνδρας πεθαίνει χωρίς συγγενείς και χωρίς διαθήκη, η περιουσία σήμερα περνά στο Δημόσιο. Με το προτεινόμενο σχέδιο, η σύντροφός του μπορεί να ζητήσει από το δικαστήριο να κληρονομήσει εκείνη την περιουσία, εφόσον αποδειχθεί ότι ζούσαν μαζί για περισσότερα από τρία χρόνια πριν από τον θάνατό του. Αν η αίτηση δεν γίνει δεκτή, τότε η κληρονομιά καταλήγει στο Δημόσιο.

Με πληροφορίες από Τα Νέα