ΣτΕ: Ανεπαρκείς οι ρυθμίσεις για την «ηθική» – Υποχρεωτικό πλήρες εναλλακτικό μάθημα αντί θρησκευτικών

Η υποχρέωση της Πολιτείας να εξασφαλίσει εναλλακτικό μάθημα αντί των θρησκευτικών επανέρχεται με έμφαση, μετά τη νέα απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ Γ΄ Τμήμα 7μ. 2417 και 2418/2025), η οποία ακυρώνει την παράλειψη της Διοίκησης να λάβει τα αναγκαία μέτρα για την απρόσκοπτη υλοποίηση της σχετικής διδασκαλίας. Το ανώτατο δικαστήριο επισημαίνει ότι η υποχρέωση αυτή απορρέει άμεσα από το Σύνταγμα και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Η απόφαση έρχεται να ενισχύσει μια σταθερή νομολογιακή γραμμή των τελευταίων ετών, υπογραμμίζοντας ότι οι μαθητές που δεν επιθυμούν να παρακολουθήσουν το μάθημα των θρησκευτικών πρέπει να έχουν ουσιαστική και λειτουργική εναλλακτική επιλογή, η οποία δεν μπορεί να παραμένει ανενεργή ή ελλιπώς οργανωμένη.

Υποχρέωση που απορρέει από Σύνταγμα και ΕΣΔΑ

Το ΣτΕ στηρίζει το σκεπτικό του στις διατάξεις των άρθρων 16 και 13 του Συντάγματος, καθώς και στα άρθρα 9 και 14 της ΕΣΔΑ και στο Πρώτο Πρόσθετο Πρωτόκολλο. Σύμφωνα με το δικαστήριο, η Διοίκηση είχε ήδη δεσμευτεί, βάσει προηγούμενων αποφάσεων της Ολομέλειας, να θεσπίσει πλήρως οργανωμένο εναλλακτικό μάθημα.

Η υποχρέωση αυτή δεν είναι απλώς κατευθυντήρια, αλλά συγκεκριμένη και δεσμευτική. Περιλαμβάνει την έκδοση όλων των απαιτούμενων υπουργικών αποφάσεων και τη δημιουργία των κατάλληλων προϋποθέσεων ώστε το μάθημα να μπορεί να διδάσκεται χωρίς εμπόδια σε όλους τους μαθητές που το επιλέγουν.

Παράλειψη μετά τον Αύγουστο του 2023

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στο γεγονός ότι, ήδη από τις 31 Αυγούστου 2023, η Διοίκηση θεωρείται ότι έχει υπερβεί τον εύλογο χρόνο συμμόρφωσης. Από το χρονικό αυτό σημείο και μετά, η μη ολοκλήρωση των αναγκαίων ενεργειών συνιστά παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας.

Το ΣτΕ επισημαίνει ότι η υποχρέωση δεν περιορίζεται στη θεσμική αναγνώριση του μαθήματος, αλλά επεκτείνεται στην πλήρη λειτουργική του εφαρμογή μέσα στο εκπαιδευτικό σύστημα.

Ιερές εικόνες στις αίθουσες δικαστηρίων και μάθημα της Ηθικής: Τι υποστηρίζει το Υπουργείο Παιδείας μετά την προσφυγή στο ΣτΕ

Ανεπαρκείς οι ενέργειες για το σχολικό έτος 2025–2026

Για το σχολικό έτος 2025–2026, το δικαστήριο διαπιστώνει ότι η Διοίκηση δεν εξέδωσε το σύνολο των απαιτούμενων κανονιστικών πράξεων. Παρά την ύπαρξη σχετικής αρμοδιότητας, δεν διασφαλίστηκε η απρόσκοπτη διδασκαλία του εναλλακτικού μαθήματος.

Απορρίπτεται, μάλιστα, ρητά το επιχείρημα περί «χρηστής διοίκησης» και «προστατευόμενης εμπιστοσύνης του πολίτη», με το ΣτΕ να τονίζει ότι οι αρχές αυτές δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται για να δικαιολογήσουν τη μη συμμόρφωση σε συνταγματικές υποχρεώσεις.

Δεν αρκεί η εισαγωγή του μαθήματος της ηθικής

Το Υπουργείο Παιδείας προχώρησε στην έκδοση δύο υπουργικών αποφάσεων τον Νοέμβριο του 2025, με τις οποίες εισάγεται το μάθημα της ηθικής στο πρόγραμμα σπουδών Γυμνασίου και Λυκείου, με εφαρμογή από το σχολικό έτος 2026–2027.

Ωστόσο, το ΣτΕ κρίνει ότι η ενέργεια αυτή δεν επαρκεί. Όπως αναφέρεται, απαιτούνται πρόσθετες αποφάσεις για κρίσιμα ζητήματα, όπως:

η ανάθεση της διδασκαλίας σε κατάλληλους εκπαιδευτικούς,

η ένταξη στο ωρολόγιο πρόγραμμα,

η εξασφάλιση της καθολικής πρόσβασης μέσω σύγχρονων μέσων, όπως η τηλεδιδασκαλία.

Χωρίς τις ενέργειες αυτές, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει διασφαλιστεί η ουσιαστική εφαρμογή του εναλλακτικού μαθήματος.

Καθυστέρηση που δεν δικαιολογείται

Το δικαστήριο επισημαίνει ότι έχει παρέλθει μεγάλο χρονικό διάστημα από την περίοδο που θεωρείται συνταγματικά ανεκτή για μεταβατικές ρυθμίσεις. Παρά τις επανειλημμένες αποφάσεις και τις σαφείς οδηγίες, το ζήτημα παραμένει σε εκκρεμότητα.

Τονίζεται ότι η Διοίκηση δεν μπορεί να επικαλείται τη δική της καθυστέρηση ή αδράνεια για να αποφύγει την εφαρμογή των υποχρεώσεών της.

Θρησκευτικά και Ηθική στα σχολεία: Αίτημα θεολόγων για αποκλειστική διδασκαλία και άμεση κάλυψη των κενών

Ακύρωση και επιστροφή στη Διοίκηση

Με βάση τα παραπάνω, το ΣτΕ ακυρώνει την παράλειψη της Διοίκησης ως μη νόμιμη και αναπέμπει την υπόθεση, καλώντας την Πολιτεία να προχωρήσει άμεσα στις απαραίτητες ενέργειες.

Η συμμόρφωση πρέπει να είναι κατεπείγουσα και να αφορά όχι μόνο το τρέχον σχολικό έτος 2025–2026, αλλά και τα επόμενα, ώστε να διασφαλιστεί πλήρως η εφαρμογή ενός σύγχρονου και συμβατού με τα θεμελιώδη δικαιώματα εκπαιδευτικού πλαισίου.

Η απόφαση στέλνει σαφές μήνυμα ότι σε ένα κράτος δικαίου, μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης, η προστασία της θρησκευτικής ελευθερίας και της εκπαίδευσης δεν μπορεί να παραμένει σε εκκρεμότητα.