Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή αποτελεί τη σημαντικότερη και αυστηρότερη περίοδο νηστείας της Ορθόδοξης Εκκλησίας, σηματοδοτώντας μια βαθιά πνευματική πορεία προετοιμασίας για το Άγιο Πάσχα.
Με αφετηρία την Καθαρά Δευτέρα, οι πιστοί εισέρχονται σε ένα σαρανταήμερο διάστημα εγκράτειας, προσευχής και εσωτερικής αναζήτησης, το οποίο κορυφώνεται με τη Μεγάλη Εβδομάδα και τον εορτασμό της Ανάστασης. Η περίοδος αυτή δεν περιορίζεται μόνο στη νηστεία των τροφών, αλλά συνδέεται άρρηκτα με τη μετάνοια, τη συγχώρεση και την έμπρακτη αγάπη προς τον συνάνθρωπο.
Καθ’ όλη τη διάρκεια της Σαρακοστής, η εκκλησιαστική ζωή αποκτά ιδιαίτερη ένταση μέσα από ξεχωριστές ακολουθίες, συμβολισμούς και σημαντικές εορτές που αναδεικνύουν το βαθύτερο νόημα της πνευματικής άσκησης. Οι Κυριακές των Νηστειών, οι λατρευτικές πρακτικές, οι διατροφικοί κανόνες αλλά και οι εξαιρέσεις της νηστείας συνθέτουν ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο πνευματικής καθοδήγησης, καλώντας τους πιστούς να βιώσουν συνειδητά αυτή την περίοδο περισυλλογής και ανανέωσης.
Η αντίστροφη μέτρηση για τη νηστεία του Πάσχα έχει ξεκινήσει, καθώς η Μεγάλη Τεσσαρακοστή (Σαρακοστή) θα αρχίσει τη Δευτέρα 23 Φεβρουαρίου 2026, (Καθαρά Δευτέρα). Διαρκεί 40 ημέρες και θεωρείται η πιο σημαντική και απαιτητική νηστευτική περίοδος της Ορθόδοξης Εκκλησίας μας. Οι 40 ημέρες παρέρχονται το Σάββατο του Λαζάρου (4 Απριλίου 2026), ενώ ακολουθεί η Μεγάλη Εβδομάδα, που οδηγεί στον εορτασμό του Αγίου Πάσχα. Η Σαρακοστή εκτός από τη νηστεία των τροφών μας καλεί σε έμφαση στην προσευχή, τη μετάνοια, τη συγχώρεση και την έμπρακτη αγάπη προς τον συνάνθρωπο.
Ονομάζεται Τεσσαρακοστὴ, γιατί θεσμοθετήθηκε κατά μίμηση της σαρανταήμερης νηστείας του Κυρίου μας (Ματθ. δ΄, 2), όπως και των σαρανταήμερων νηστειών των Προφητών Μωυσέως ( Ἔξοδ. λδ΄, 28) και Ηλιού (Γ΄ Βασ. ιθ΄ 8). Αποκαλείται Μεγάλη για να ξεχωρίζει από τη νηστεία των Χριστουγέννων αφενός και επειδή είναι αυστηρότερη αφετέρου.
Κατά τη διάρκειά της τα απογεύματα, τελείται η ακολουθία του Μεγάλου Αποδείπνου, που περιέχει ψαλμούς, τροπάρια και ευχές. Γνωστὸ είναι το τροπάριο «Κύριε των Δυνάμεων».
Κάθε Τετάρτη και Παρασκευή τελείται Προηγιασμένη Θεία Λειτουργία. Ονομάζεται έτσι γιατί τα Τίμια Δώρα, ο Άρτος και ο Οίνος έχουν προαγιαστεί κατά την Κυριακάτικη Θεία Λειτουργία που προηγήθηκε.
Κάθε Παρασκευή τις πρώτες 4 εβδομάδες ψάλλονται οι Χαιρετισμοί της Παναγίας, αποτελούμενοι από έξι οίκους κάθε φορά. Την πέμπτη Παρασκευή ψάλλονται όλοι μαζί στον Ακάθιστο Ύμνο προς την Παναγία.
Α΄ ΚΥΡΙΑΚΗ ΝΗΣΤΕΙΩΝ (1 Μαρτίου 2026)
ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
Εορτάζεται η αναστήλωση των αγίων Εικόνων και ο θρίαμβος της Ορθοδόξου Πίστεως, κατά της φοβερής αίρεσης των Εικονομάχων, που δε δέχονταν να τιμούν τις Άγιες Εικόνες. Για περισσότερα από 100 χρόνια διαταράχθηκε η Εκκλησία, μέχρι που η Βασίλισσα Θεοδώρα διακήρυξε δημόσια ότι ασπαζόμαστε τις Εικόνες, για αυτά που αναπαριστούν. Την πρώτη Κυριακή των νηστειών του 843 μ.Χ., η Θεοδώρα με τον κλήρο και το λαό λιτάνευσαν και ανεστήλωσαν τις άγιες εικόνες . Από τότε εορτάζουμε κάθε χρόνο την ἀνάμνηση αυτού του γεγονότος.
Β΄ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΝΗΣΤΕΙΩΝ (8 Μαρτίου 2026)
Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης.
Ο Άγιος Γρηγόριος υπήρξε κορυφαίος Διδάσκαλος των Ορθοδόξων δογμάτων και ακαταγώνιστος πολέμιος των κακοδοξιών. Είναι ο θεολόγος της Χάριτος, του Ακτίστου φωτός. Απέδειξε ότι το έργο της θεολογίας είναι ασύγκριτα ανώτερο από της φιλοσοφίας και επιστήμης, ιδίως όταν η θεολογία ολοκληρώνεται διά της Θεοπτίας. Κατέγραψε ότι η αναγέννηση του ανθρώπου γίνεται με το βάπτισμα και η ανακαίνισή του με τη Θεία Ευχαριστία. Αυτά είναι τα δύο θεμελιώδη Μυστήρια, της Θείας οικονομίας. Το ουσιωδέστερο στοιχείο της διδασκαλίας του, δε, συνίσταται στην ανύψωση του ανθρώπου υπεράνω αυτού του κόσμου, μέσω της εμπειρίας της θεώσεως.
Γ΄ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΝΗΣΤΕΙΩΝ (15 Μαρτίου 2026)
ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΣΤΑΥΡΟΠΡΟΣΚΥΝΗΣΕΩΣ
Ο Τίμιος Σταυρός είναι σύμβολο νίκης και δύναμης, όπλο κατά του διαβόλου, και ενισχύει τους πιστούς να συνεχίσουν τον αγώνα τους. Ψάλλεται τὸ τροπάριο: «Τὸν Σταυρό Σου προσκυνοῦμεν Δέσποτα καὶ τὴν ἁγίαν Σου Ἀνάστασιν δοξάζομεν».
Βρισκόμαστε στη μέση της Μεγάλης Σαρακοστής. Αφενός, η φυσική και πνευματική προσπάθεια. Αν είναι συστηματική και συνεχής, αρχίζει να γίνεται αισθητή. Έχουμε ανάγκη από βοήθεια και ενθάρρυνση. Αφετέρου δε, αρχίζει να φαίνεται το τέλος της πορείας και η ακτινοβολία της Αναστάσεως.
Η Σαρακοστή είναι η σταύρωση του εαυτού μας, είναι η εφαρμογή της εντολής του Χριστού: «ὅποιος θέλει νὰ μὲ ἀκολουθεῖ, ἂς ἀπαρνηθεῖ τὸν ἑαυτὸ τοῦ ἂς σηκώσει τὸ σταυρό του, καὶ ἔτσι ἂς μὲ ἀκολουθεῖ» (Μάρκ.8,34). Ο δικός Του Σταυρίς είναι εκείνος που δίνει νόημα στην ύπαρξή μας. Στη διάρκεια της Σαρακοστής, κατά κάποιο τρόπο, κι εμείς σταυρωνόμαστε, νεκρωνόμαστε από τα πάθη, γι’ αυτό υψώνεται ο τίμιος και ζωοποιός Σταυρός. Για αναψυχή και υποστήριξή μας.
Δ΄ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΝΗΣΤΕΙΩΝ (22 Μαρτίου 2026)
Μνήμη του Αγίου Ιωάννου της Κλίμακας
Ο Αγιος αυτός δόθηκε στην άσκηση από νεαρή ηλικία και διετέλεσε Ηγούμενος της μονής Σινά. Είναι ευρύτερα γνωστός για το θαυμάσιο σύγγραμμά του «Κλίμακα». Πρόκειται για τριάντα λόγους περί αρετής, όπου ο καθένας περιλαμβάνει μία αρετή, ξεκινώντας από τις πιο πρακτικές και ανεβαίνοντας σαν σκαλοπάτια, κατέληξε στις θεωρητικά πιο ὑψηλές. Είναι γραμμένο σε ελληνική γλώσσα, καλοδουλεμένη, με χάρη και μελωδικότητα. Έχει διαύγεια, γλαφυρότητα, παραστατικότητα και παρουσιάζει πλούτο έκφρασης, καλαισθησία και ευγένεια.
Από την αρχή της Σαρακοστής, το σύγγραμμά του διαβάζεται στα Ορθόδοξα μοναστήρια. Είναι παγκόσμιο κειμήλιο ανάλυσης όλων των παθών και των αρετών. Η Εκκλησία τιμά ιδιαίτερα σε αυτή την πνευματική περίοδο, το συγγραφέα, Άγιο Ιωάννη τῆς Κλίμακας.
Επίσης, την Πέμπτη αυτής της εβδομάδας ψάλλεται η Ακολουθία του Μεγάλου Κανόνος, ο οποίος περιέχει 11 ειρμούς και 250 τροπάρια. Πρόκειται για το μεγαλύτερο των Κανόνων. Συγγραφέας του είναι ο Ανδρέας Επίσκοπος Κρήτης.
Ε΄ ΚΥΡΙΑΚΗ ΝΗΣΤΕΙΩΝ (29 Μαρτίου 2026)
Μνήμη της Οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας
Αυτή την Κυριακή τιμάται η μνήμη της Οσίας Μαρίας της Αιγυπίας, η οποία εορτάζεται και την 1η Απριλίου. Όταν ήταν 12 ετών η Αγία, έφυγε από το σπίτι της και πήγε στην Αλεξάνδρεια, όπου έζησε για 17 χρόνια ασώτως. Από περιέργεια ξεκίνησε με πολλούς προσκυνητές για τα Ιεροσόλυμα, να παραβρεθεί στην Ύψωση του Τιμίου Σταυρού, συνεχίζοντας την ακολασία και παρασέρνοντας πολλούς στην αμαρτία. Τη μέρα της Υψώσεως θέλησε να μπει στο Ναό, αλλά αισθάνθηκε 4 φορές κάποια αόρατη δύναμη να την εμποδίζει να μπει, ενώ όλοι οι άλλοι έμπαιναν ανεμπόδιστα. Πληγώθηκε αφάνταστα η καρδιά της και παρακάλεσε την Παναγία να της επιτρέψει να και θα αλλάξει ζωή. Αμέσως μπήκε μέσα, προσκύνησε το Τίμιο Ξύλο, έφυγε από τα Ιεροσόλυμα, πέρασε τον Ιορδάνη και προχώρησε στα βάθη της ερήμου, προσευχόμενη, ζώντας σκληρή ζωή μετανοίας για 47 χρόνια!
Όταν έφθασε το τέλος της ζωής της, συνάντησε έναν ερημίτη, ονόματι Ζωσιμά, στον οποίο εξομολογήθηκε και τον παρακάλεσε να την κοινωνήσει των Αχράντων Μυστηρίων, κάτι που έγινε το επόμενο έτος, τη Μεγάλη Πέμπτη. Το μεθεπόμενο έτος επανήλθε ο Ζωσιμάς, αλλά την βρήκε νεκρὴ, με ένα σημείωμα που έγραφε: «Αββά Ζωσιμά, θάψε εδώ το σώμα της αθλίας Μαρίας. Πέθανα την ίδια μέρα που με κοινώνησες των Αχράντων Μυστηρίων. Να εύχεσαι για μένα». Η Οσία Μαρία αποτελεί ζωντανό παράδειγμα της δύναμης της μετανοίας.
Τι δεν τρώμε;
Κρέας και αλλαντικά
Αυγά
Γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα
Ψάρια (με ορισμένες συγκεκριμένες εξαιρέσεις)
Λάδι και αλκοόλ τις περισσότερες ημέρες της εβδομάδας
Τι τρώμε;
Όσπρια
Λαχανικά, χόρτα και σαλάτες
Φρούτα και αποξηραμένα φρούτα
Δημητριακά, ρύζι και ζυμαρικά
Πατάτες, πλιγούρι και βρώμη
Ταχίνι, χαλβά και μέλι
Ξηρούς καρπούς και ελιές
Θαλασσινά χωρίς αίμα, όπως χταπόδι, καλαμάρια, γαρίδες και όστρακα
Το ελαιόλαδο και το κρασί επιτρέπονται μόνο τα Σάββατα και τις Κυριακές, ενώ υπάρχουν και ορισμένες ημέρες κατά τις οποίες επιτρέπεται η κατανάλωση ψαριού.
Οι εξαιρέσεις της Σαρακοστής
Η νηστεία «χαλαρώνει» σε δύο μεγάλες γιορτές:
25 Μαρτίου (Ευαγγελισμός της Θεοτόκου): επιτρέπεται το ψάρι.
Κυριακή των Βαΐων (5 Απριλίου 2026): επιτρέπεται επίσης το ψάρι.
Η Μεγάλη Παρασκευή (10 Απριλίου 2026) χαρακτηρίζεται ως η πιο αυστηρή ημέρα νηστείας, ημέρα πένθους και βαθιάς περισυλλογής.
Κλείνουμε με την προσευχή του Αγίου Εφραίμ του Σύρου που μας συντροφεύει ιδιαιτέρως αυτή την περίοδο: «Κύριε καὶ Δέσποτα τῆς ζωῆς μου, πνεῦμα ἀργίας, περιεργίας, φιλαρχίας καὶ ἀργολογίας μὴ μοὶ δός∙ πνεῦμα δὲ σωφροσύνης, ταπεινοφροσύνης, ὑπομονῆς καὶ ἀγάπης χάρισαι μοὶ τῷ σῷ δούλω. Ναί, Κύριε Βασιλεῦ, δώρησαι μοὶ τοῦ ὁρᾶν τὰ ἐμᾶ πταίσματα καὶ μὴ κατακρίνειν τὸν ἀδελφόν μου, ὅτι εὐλογητὸς εἶ, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν»
Ακολουθείστε το iPaidia στο Google News
