Γιατί εκτοξεύεται η παραβατικότητα στους εφήβους – Τι δείχνει η νέα μελέτη

Η νεανική παραβατικότητα καταγράφει ανησυχητική άνοδο τα τελευταία χρόνια, φέρνοντας στο επίκεντρο ένα φαινόμενο που απασχολεί έντονα γονείς, σχολεία και τοπικές κοινωνίες. Η πρόσφατη μελέτη του Ινστιτούτου Τοπικής Αυτοδιοίκησης, η οποία παρουσιάστηκε στο ετήσιο Τακτικό Συνέδριο της ΚΕΔΕ στην Αλεξανδρούπολη, ανέδειξε με σαφήνεια το μέγεθος του προβλήματος και τη διαρκώς αυξανόμενη πίεση που δημιουργεί στους θεσμούς.

Μέσα από εκτενή έρευνα, το ΙΤΑ καταγράφει μια νέα μορφολογία της εφηβικής και νεανικής παραβατικότητας, με χαμηλότερες ηλικίες εμπλοκής, εντονότερη συμμετοχή των κοριτσιών και επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές που σχετίζονται με επιθετικότητα, βία, κλοπές και χρήση ουσιών. Παράλληλα, διαπιστώνει την ισχυρή επιθυμία της κοινωνίας για ενεργότερη εμπλοκή των δήμων στην πρόληψη και στη διαχείριση του φαινομένου.

Η πολυπαραγοντική φύση της νεανικής παραβατικότητας

Σύμφωνα με τις μαρτυρίες εκπαιδευτικών, ειδικών ψυχικής υγείας και κοινωνικών λειτουργών που αξιοποιήθηκαν στη μελέτη, η νεανική παραβατικότητα δεν έχει μία μόνο αιτία. Αντίθετα, πρόκειται για αποτέλεσμα πολλών παραγόντων που αλληλεπιδρούν δυναμικά, με καθοριστικό το τρίγωνο «οικογένεια – σχολείο – κοινωνικά δίκτυα». Οι δυσλειτουργίες στην οικογένεια και στο σχολικό περιβάλλον λειτουργούν ως βασικοί πυρήνες δημιουργίας προβλημάτων, ενώ τα κοινωνικά δίκτυα παίζουν ενισχυτικό ρόλο, διευκολύνοντας την έκθεση των παιδιών σε βίαιο περιεχόμενο, ακραίες συμπεριφορές και διαδικτυακές επιρροές.

Δείτε Στο νοσοκομείο 16χρονος μετά από άγριο καβγά σε σχολείο

Η έρευνα υπογραμμίζει πως η σύγχρονη πραγματικότητα επιταχύνει τη μετάβαση των παιδιών σε μεγαλύτερες ελευθερίες χωρίς την αντίστοιχη ψυχοκοινωνική ωριμότητα. Η έλλειψη καθοδήγησης, η γονεϊκή απουσία και η συναισθηματική αποστασιοποίηση αναφέρονται ως κυρίαρχα αίτια που διαμορφώνουν έναν νέο χάρτη συμπεριφορών.

Οι πολίτες ζητούν ενεργότερο ρόλο των δήμων

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, το 78,4% των πολιτών και το 77,2% των νέων ηλικίας 16 έως 24 ετών θεωρούν πως η Τοπική Αυτοδιοίκηση μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην πρόληψη και στην αντιμετώπιση της νεανικής παραβατικότητας. Παρά τη θετική αυτή προσδοκία, οι ερωτηθέντες επισημαίνουν ότι επικρατεί γενική άγνοια για το αν υπάρχουν υπηρεσίες στους δήμους που ασχολούνται με το θέμα, ενώ καταγράφουν ελλείψεις σε δομές πρόληψης και υποστήριξης, καθώς και τυπικές συνεργασίες με τα σχολεία που δεν οδηγούν σε ουσιαστικά αποτελέσματα.

Η εικόνα αυτή δείχνει ότι οι τοπικές αρχές έχουν μεν τη δυνατότητα να επηρεάσουν καταλυτικά το φαινόμενο, αλλά χρειάζονται περισσότερα εργαλεία, πόρους και θεσμικές αρμοδιότητες, όπως επισημαίνουν και στελέχη της αυτοδιοίκησης.

Προτάσεις και παρεμβάσεις για αποτελεσματική πρόληψη

Ανάμεσα στις προτάσεις των πολιτών και των ειδικών που συμμετείχαν στη μελέτη ξεχωρίζουν η ίδρυση σχολών γονέων, η συστηματική παρουσία ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών σε σχολεία και δήμους, καθώς και η λειτουργία κοινοτικών χώρων δημιουργικής απασχόλησης. Παράλληλα, ζητείται στενότερη συνεργασία των δήμων με τα σχολεία, καθώς η μικροπαραβατικότητα συχνά ξεκινά από το σχολικό περιβάλλον και μπορεί να εντοπιστεί έγκαιρα μέσα από οργανωμένες δράσεις ενημέρωσης και πρόληψης.

Ο πρόεδρος του ΙΤΑ και δήμαρχος Παπάγου-Χολαργού, Ηλίας Αποστολόπουλος, επισημαίνει ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση πρέπει να αναλάβει κεντρικό ρόλο μέσα από ολοκληρωμένες πολιτικές πρόληψης. Τονίζει ότι οι δήμοι ήδη διαθέτουν σημαντικά εργαλεία, όπως τα Κέντρα Κοινότητας και τα Τοπικά Συμβούλια Παραβατικότητας, τα οποία μπορούν να αξιοποιηθούν πιο συστηματικά με ευρύτερες δράσεις ευαισθητοποίησης, φωτισμό δημόσιων χώρων, αποκατάσταση εγκαταλελειμμένων σημείων και συνεργασία με ακαδημαϊκά ιδρύματα για την εκπόνηση ερευνών.

Βανδαλισμοί και νέες μορφές παραβατικής συμπεριφοράς

Τα τελευταία χρόνια οι δήμοι καλούνται να αντιμετωπίσουν και μια άλλη τάση: την αύξηση των βανδαλισμών σε σχολεία, αθλητικές εγκαταστάσεις και παιδικές χαρές. Κάποιοι δήμοι έχουν ήδη προχωρήσει σε λύσεις όπως η εγκατάσταση καμερών όπου επιτρέπεται από τον νόμο, ενώ άλλοι προωθούν δράσεις επιτήρησης και ανακαίνισης χώρων, ώστε να περιορίσουν τα φαινόμενα φθορών.

Η εμπειρία δείχνει ότι όπου λαμβάνονται συντονισμένα μέτρα, τα περιστατικά βαίνουν μειούμενα. Η ύπαρξη φωτισμένων και καθαρών χώρων λειτουργεί αποτρεπτικά, ενώ η αναβάθμιση κοινόχρηστων σημείων συμβάλλει στην ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής.

Οι κοινωνικές πληγές πίσω από τις συμπεριφορές

Η μελέτη του ΙΤΑ καταλήγει ότι η νεανική παραβατικότητα συνδέεται στενά με τα βαθιά κοινωνικά αποτυπώματα της τελευταίας δεκαετίας. Παιδιά που μεγάλωσαν μέσα σε περιόδους οικονομικής δυσκολίας, παρακολούθησαν τις οικογένειές τους να δοκιμάζονται και βίωσαν αστάθεια στο οικογενειακό και σχολικό τους περιβάλλον, σήμερα ως έφηβοι και νέοι εμφανίζονται πιο ευάλωτοι σε προβληματικές συμπεριφορές.

Διαβάστε Σχολεία: Ανεξέλεγκτες οι διαστάσεις του bullying κατά εκπαιδευτικών

Η αντιμετώπιση απαιτεί ενίσχυση της οικογένειας, ουσιαστική παρουσία ενηλίκων στη ζωή των παιδιών και βαθύτερη συνεργασία σχολείου και κοινωνικών φορέων. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης, αρκεί να αποκτήσει τα μέσα και τις πολιτικές που θα επιτρέψουν να «κλείσουν» τα κενά που παράγουν την παραβατικότητα. Η επένδυση στην πρόληψη αποτελεί τη βασικότερη προϋπόθεση για να αλλάξει η εικόνα και να οικοδομηθεί ένα περιβάλλον ασφάλειας και εμπιστοσύνης για τους νέους.