Σε ποια ηλικία ολοκληρώνεται η εφηβεία; Νέα μελέτη ανατρέπει όσα ξέραμε

Η εφηβεία θεωρούνταν για δεκαετίες μια περίοδος που ξεκινά γύρω στα δέκα με δώδεκα έτη και ολοκληρώνεται περίπου στα δεκαοκτώ ή το πολύ στα είκοσι, καθώς μέχρι πρόσφατα πιστεύαμε ότι τότε σταθεροποιείται η ανάπτυξη του εγκεφάλου. Ωστόσο, νέα επιστημονικά δεδομένα αποκαλύπτουν ότι η μετάβαση από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή είναι πολύ πιο σύνθετη και εκτείνεται σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα από ό,τι υπολογίζαμε.

Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Nature Communications, η ωρίμανση των εγκεφαλικών κυκλωμάτων συνεχίζεται έως περίπου τα τριάντα δύο έτη, γεγονός που αλλάζει θεμελιωδώς τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την εφηβεία, τη συμπεριφορά των νέων και τα στάδια της ανθρώπινης ανάπτυξης. Τα νέα στοιχεία δείχνουν ότι ο εγκέφαλος περνά από πέντε διαφορετικές “εποχές”, κάθε μία με τις δικές της ιδιαιτερότητες, και ότι η εφηβική φάση είναι πολύ πιο παρατεταμένη από όσο θεωρούσαμε.

Διαβάστε επίσης Γιατί οι έφηβοι «βιάζονται» να μεγαλώσουν;

Τα ευρήματα που αλλάζουν τον ορισμό της εφηβείας

Η εφηβεία μέχρι τώρα οριζόταν κυρίως από βιολογικές και ορμονικές αλλαγές, καθώς και από τις πρώτες προσπάθειες του ατόμου να αυτονομηθεί. Όμως η νέα μελέτη δείχνει ότι οι βαθύτερες νευρωνικές διεργασίες συνεχίζουν να εξελίσσονται για περισσότερο από μια δεκαετία μετά τη συμπλήρωση της ενηλικίωσης. Από την ηλικία των εννέα ετών έως και περίπου τα τριάντα δύο, ο εγκέφαλος βελτιστοποιεί σταδιακά τις συνδέσεις του, ενισχύει ορισμένα κυκλώματα και “κλείνει” άλλα που δεν χρειάζεται.

Οι ερευνητές εξηγούν ότι αυτή η παρατεταμένη διαδικασία ωρίμανσης σχετίζεται άμεσα με τη συμπεριφορά που βλέπουμε σε νεαρούς ενήλικες. Η παρορμητικότητα, η δυσκολία στη λήψη αποφάσεων ή η ανάγκη για εξερεύνηση δεν αποτελούν απλή “κακή συνήθεια”, αλλά φυσιολογικά χαρακτηριστικά ενός εγκεφάλου που βρίσκεται ακόμα σε στάδιο αναδιοργάνωσης. Έτσι, η εφηβική ηλικία δεν τελειώνει ουσιαστικά στην ενηλικίωση, αλλά συνεχίζεται έως ότου σταθεροποιηθεί η εγκεφαλική αρχιτεκτονική.

Γιατί η ωρίμανση του εγκεφάλου φτάνει ως την ηλικία των 32

Η μελέτη αποκαλύπτει ότι γύρω στα εννέα χρόνια εμφανίζεται το πρώτο μεγάλο “γύρισμα”, κατά το οποίο ο εγκέφαλος αρχίζει να οργανώνει τις πληροφορίες του με πιο αποδοτικό τρόπο. Από εκεί και μέχρι την ηλικία των τριάντα δύο, το δίκτυο των νευρωνικών συνδέσεων συνεχίζει να βελτιώνεται και να καθαρίζει, λειτουργώντας σαν μια διαδικασία “λεπτής ρύθμισης”.

Η παρατεταμένη αυτή ωρίμανση συνδέεται και με τις κοινωνικές απαιτήσεις της σημερινής εποχής. Η περίοδος των σπουδών έχει επιμηκυνθεί, η είσοδος στην αγορά εργασίας γίνεται πιο αργά, ενώ η ανάληψη μεγάλων ευθυνών μετατίθεται χρονικά. Όλα αυτά δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η ψυχολογική και νευρωνική ωρίμανση προσαρμόζεται σε μεγαλύτερη περίοδο, κάτι που επιβεβαιώνει με νευροβιολογικούς όρους η συγκεκριμένη έρευνα.

Οι “εποχές” του εγκεφάλου και η θέση της εφηβείας μέσα σε αυτές

Η μελέτη χαρτογράφησε πέντε διακριτές “εποχές” στην πορεία της ζωής: από τη γέννηση έως τα εννέα, από τα εννέα έως τα τριάντα δύο, από τα τριάντα δύο έως τα εξήντα έξι, από τα εξήντα έξι έως τα ογδόντα τρία και την τελευταία περίοδο μετά τα ογδόντα τρία. Κάθε εποχή έχει δικά της χαρακτηριστικά, όμως η δεύτερη θεωρείται πλέον η πιο καθοριστική για τη διαμόρφωση της συμπεριφοράς, της προσωπικότητας και της κοινωνικής λειτουργίας.

Σε αυτή τη δεύτερη “εποχή”, που εκτείνεται από την προεφηβεία μέχρι την τρίτη δεκαετία της ζωής, η συνδεσιμότητα του εγκεφάλου γίνεται πιο αποτελεσματική, οι λειτουργίες ωριμάζουν και ο άνθρωπος αποκτά σταδιακά σταθερότητα και καλύτερο αυτοέλεγχο. Έτσι, η εφηβεία δεν αποτελεί ένα σύντομο πέρασμα, αλλά μια μακρά εξελικτική διαδικασία που ολοκληρώνεται πολύ αργότερα από την ηλικία των δεκαοκτώ.

Δείτε εδώ Γιατί εκτοξεύεται η παραβατικότητα στους εφήβους –  Τι δείχνει η νέα μελέτη

Πρακτικές συνέπειες για γονείς και νέους ενήλικες

Η νέα πραγματικότητα απαιτεί διαφορετική προσέγγιση από γονείς, εκπαιδευτικούς και ειδικούς ψυχικής υγείας. Ένας νέος είκοσι ή είκοσι πέντε ετών που αναζητά ταυτότητα, αλλάζει συχνά στόχους ή δυσκολεύεται να οργανώσει την καθημερινότητά του, δεν “καθυστερεί”, αλλά κινείται μέσα στα φυσιολογικά όρια της ωρίμανσης.

Αυτό σημαίνει ότι η υποστήριξη, η καθοδήγηση και οι ρεαλιστικές προσδοκίες είναι πιο σημαντικές από ποτέ. Η κατανόηση της παρατεταμένης εφηβείας μπορεί να μειώσει τις συγκρούσεις, να ενισχύσει την ψυχική ανθεκτικότητα των νέων και να βοηθήσει τους γονείς να αντιμετωπίζουν τα παιδιά τους με μεγαλύτερη υπομονή και προσαρμοστικότητα.

Η επιστήμη επαναπροσδιορίζει την εφηβεία

Τα νέα δεδομένα δεν επαναπροσδιορίζουν απλώς την ηλικία στην οποία τελειώνει η εφηβεία, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη. Η εφηβεία δεν είναι μια σύντομη περίοδος, αλλά μια μακρά και πολυεπίπεδη διαδικασία που επηρεάζει βαθιά τον τρόπο ζωής και την ενηλικίωση.

Καθώς η επιστήμη φωτίζει όλο και περισσότερο τον τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου, γίνεται εμφανές ότι η ανάπτυξη δεν σταματά στην ηλικία της ενηλικίωσης. Η αναγνώριση αυτής της πραγματικότητας μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερη κατανόηση, σε αποτελεσματικότερη υποστήριξη και σε μια πιο ρεαλιστική εικόνα για το τι σημαίνει πραγματικά “ενήλικας” στη σύγχρονη εποχή.

Διαβάστε εδώ Πώς επηρεάζει η εφηβεία το Ανοσοποιητικό Σύστημα;