Οι νέες ρυθμίσεις εισάγουν για πρώτη φορά στο ελληνικό δίκαιο ο θεσμός των κληρονομικών συμβάσεων, που πλέον θα λειτουργούν ως εναλλακτικός τρόπος διάθεσης περιουσίας δίπλα στη διαθήκη και τη γονική παροχή.
Η έναρξη μιας νέας εποχής για τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες θα μπορούν να διαθέτουν την περιουσία τους αποτυπώνεται στο νομοσχέδιο για το κληρονομικό δίκαιο, το οποίο θα παρουσιαστεί στις 2 Δεκεμβρίου στο υπουργείο Δικαιοσύνης από τον επίτιμο καθηγητή του ΕΚΠΑ, ακαδημαϊκό και πρόεδρο της Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής, Απόστολο Γεωργιάδη. Με τις ρυθμίσεις αυτές εισάγεται για πρώτη φορά στο ελληνικό δίκαιο ο θεσμός των κληρονομικών συμβάσεων, που πλέον θα λειτουργούν ως εναλλακτικός τρόπος διάθεσης περιουσίας δίπλα στη διαθήκη και τη γονική παροχή.
ΔΕΙΤΕ Κληρονομιές: Τα κλειδιά για αποποίηση από ανήλικους – Παραδείγματα και εξαιρέσεις
Το νέο πλαίσιο έρχεται σχεδόν οκτώ δεκαετίες μετά την τελευταία μεγάλη παρέμβαση και επιφέρει σημαντικές αλλαγές σε πολλαπλές πτυχές του κληρονομικού δικαίου. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι ασφαλιστικές δικλίδες για τις ιδιόγραφες διαθήκες, οι τροποποιήσεις στα ποσοστά κληρονομικής μερίδας του ή της συζύγου, η μετατροπή της νόμιμης μοίρας από εμπράγματο δικαίωμα σε ενοχική αξίωση αποζημίωσης, η κατοχύρωση δικαιωμάτων των συντρόφων εκτός γάμου, αλλά και η θεσμοθέτηση των κληρονομικών συμβάσεων ως νέου εργαλείου ρύθμισης κληρονομικών θεμάτων.
Λίγο πριν από την επίσημη παρουσίαση, «ΤΑ ΝΕΑ» φέρνουν στο φως τις διατάξεις που αφορούν τον νέο θεσμό, ο οποίος εφαρμόζεται ήδη με επιτυχία σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες και φιλοδοξεί να βάλει τάξη σε ζητήματα που έως σήμερα δημιουργούσαν αβεβαιότητα ή εντάσεις. Μέσω της κληρονομικής σύμβασης, ο κληρονομούμενος θα μπορεί, όσο βρίσκεται εν ζωή, να καθίσει στο ίδιο τραπέζι με τους μελλοντικούς κληρονόμους του και να συμφωνήσει με σαφήνεια το μερίδιο που θα λάβει ο καθένας, παρουσία συμβολαιογράφου.
Οι καινοτομίες του θεσμού είναι πολλαπλές και καθοριστικές. Πρώτον, ο ενδιαφερόμενος θα έχει τη δυνατότητα να επιλέξει το εφαρμοστέο δίκαιο, ακόμη και αν δεν είναι το ελληνικό. Δεύτερον, η ίδια σύμβαση θα μπορεί να αφορά περισσότερα άτομα, κάτι αδύνατον στην περίπτωση της διαθήκης που παραμένει αυστηρά προσωπική πράξη. Τρίτον, η σύμβαση αποκτά δεσμευτικό χαρακτήρα και δεν θα μπορεί να ανακληθεί μονομερώς, εκτός εάν ένας κληρονόμος διαπράξει σοβαρό παράπτωμα, όπως κακούργημα. Τέταρτον, κάποιος μπορεί να γίνει κληρονόμος εφόσον μονίμως παρέχει αντάλλαγμα στον κληρονομούμενο· αν όμως δεν εκπληρώσει την υποχρέωσή του, ο τελευταίος θα έχει δικαίωμα υπαναχώρησης.
Οι επιπτώσεις του νέου θεσμού αναμένεται να είναι άμεσες και στην οργάνωση των οικογενειακών επιχειρήσεων. Γονείς που σκοπεύουν να κληροδοτήσουν δραστηριότητές τους μπορούν να καθορίσουν εκ των προτέρων ποιο παιδί θα αναλάβει την επιχείρηση και ποια περιουσιακά στοιχεία θα διατεθούν στα υπόλοιπα τέκνα. Σε άλλες περιπτώσεις, παιδί που χρειάζεται οικονομική ενίσχυση για σπουδές ή επαγγελματική αρχή θα μπορεί να λάβει συγκεκριμένο ποσό χωρίς να αναμένει τον θάνατο του γονέα, με πλήρη διαφάνεια ως προς τη μελλοντική του κληρονομική μερίδα. Όλες οι συμφωνίες αυτές θα ενεργοποιούνται μετά την επαγωγή της κληρονομίας.
ΔΕΙΤΕ Δείτε τι αλλάζει στις κληρονομιές και τα χρέη
Το νομοσχέδιο εξειδικεύει αναλυτικά τις ρυθμίσεις γύρω από τις κληρονομικές συμβάσεις αιτία θανάτου. Προβλέπει τον τρόπο κατάρτισης, τη δυνατότητα εγκατάστασης κληρονόμου, σύστασης κληροδοσίας ή καταπιστεύματος και επιλογής εφαρμοστέου δικαίου. Καθορίζει ότι οι κρίσιμες διατάξεις της σύμβασης δεν ανακαλούνται μονομερώς, ενώ οι πράξεις τελευταίας βούλησης που ενσωματώνονται σε αυτήν μπορούν να ανακληθούν με νεότερη διαθήκη. Διευκρινίζεται επίσης ότι μεταγενέστερη κληρονομική σύμβαση μπορεί να τροποποιήσει ή να καταργήσει προγενέστερη, ενώ σύμβαση αιτία θανάτου υπερισχύει μιας διαθήκης στο σημείο που συγκρούονται.
Οι ρυθμίσεις αυτές δεν περιορίζουν την ελευθερία του κληρονομουμένου να διαθέτει την περιουσία του εν ζωή, εκτός εάν κάτι τέτοιο έχει συμφωνηθεί ρητά. Αν όμως πραγματοποιηθούν χαριστικές πράξεις που βλάπτουν τον τιμώμενο, εκείνος θα μπορεί να ζητήσει δικαστικά τη διάρρηξη εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών. Προβλέπεται επίσης διαδικασία ακύρωσης της σύμβασης σε περιπτώσεις πλάνης, απάτης ή απειλής, δυνατότητα ανάκλησης όταν ο τιμώμενος επιδεικνύει συμπεριφορά που θα δικαιολογούσε τη στέρηση νόμιμης μοίρας, καθώς και ειδικές ρυθμίσεις για τις συμβάσεις που συνοδεύονται από αντιπαροχή εν ζωή.
Τέλος, οι διατάξεις επεκτείνονται και στη δημοσίευση των συμβάσεων, η οποία θα ακολουθεί τη διαδικασία της δημοσίευσης διαθήκης, ενώ ρητά ορίζεται ότι είναι άκυρες οι υποσχετικές συμφωνίες που δεσμεύουν τον κληρονομούμενο ως προς το αν θα συντάξει ή θα ανακαλέσει διαθήκη. Ωστόσο, μια τέτοια άκυρη συμφωνία μπορεί να μετατραπεί σε ισχυρή κληρονομική σύμβαση εφόσον προκύπτει ότι τα μέρη θα το επιθυμούσαν αν γνώριζαν την ακυρότητα.
Ακολουθείστε το iPaidia στο Google News
